?
?
Muhammed Kutup?un en temel vasfı teorisyen olmasıdır. M?tefekkirden ?te bir teorisyendir. Tefekk?r boyutunu a?Ÿan bir nazariyat?ı kimli?Ÿi ve y?n? vardır. Teorik anlamda Batı-Do?Ÿu ili?Ÿkilerini elemi?Ÿ ve Taha H?seyin?in tam zıddına bir yol tutturmu?Ÿtur. 19?uncu y?zyıldan itibaren Batı ile eklektik ve sentez d?zeyde ili?Ÿki kuran revizyonist isimler olmu?Ÿtur. Trablus?Ÿam diyarından H?seyin Cisr, Er Risalet??l Hamidiyye adlı kitabında bunun ilk ?rneklerini verir. Darwinizm ile ihtimaliyet dairesinde veya alt d?zeyde temas kurar.? Evrim ve Tekam?l nazariyesinin ispatlanması halinde İslam i?inde buna dair bir tevil k?pr?s? kurulabilece?Ÿini ifade etmi?Ÿtir. Nazariyeyi redde keskin bir duru?Ÿ sergilememi?Ÿtir.? H?seyin Cisr Efendi b?yle pozitivist e?Ÿilimlerle k?pr? kurabilmi?Ÿtir. Gazi Tevbe?nin ifadesiyle, Muhammed Kutup ise k?kten Batı d??Ÿ?ncesine kar?Ÿıdır. En azından ana eksen itibarıyla (1). Batı d??Ÿ?ncesinde, ?zellikle sosyal bilimlerde bazı do?Ÿruların varlı?Ÿını kabul eder. Bu do?Ÿrular detayda ve ayrıntılardadır. Lakin temel ve ilke bazında; ana eksende, Batı d??Ÿ?ncesi istikametini kaybetmi?Ÿ ve ilahi istikamet yerine be?Ÿeri istikameti esas almı?Ÿtır.
REVİZYONİST ?İZGİYE UZAK DURDU
Gazi Tevbe?nin de ifade etti?Ÿi gibi, Muhammed Kutup pozitivizm ve t?revlerine kar?Ÿı kalemini kılı? keskinli?Ÿinde kullanmı?Ÿ ve bilhassa Darwinizm, Marksizm ve Freudculu?Ÿu elemi?Ÿ ve onların İslam mizanında kameti kıymetini ortaya koymu?Ÿtur. Bu anlamda, Batı d??Ÿ?ncesiyle hesapla?Ÿmı?Ÿ ve eklektik, sentez d?zeyde bir ili?Ÿki kurmamı?Ÿ ve revizyonist yakla?Ÿımlardan ka?ınmı?Ÿ ve uzak durmu?Ÿtur.? Dolayısıyla H?seyin Cisr Efendinin ve benzerlerinin revizyonist ?izgisine mesafeli kalmı?Ÿtır.? Sadece biyolojik anlamda de?Ÿil aynı zamanda marifetullah eksenli olarak Darwinizm ve benzerlerini reddetmi?Ÿtir.? Buna mukabil, acısıyla tatlısıyla Batı d??Ÿ?ncesinin tamamının alınmasını ve Mısır?ın ?n?ndeki tek yolun ve se?ene?Ÿin bu oldu?Ÿunu savunan Taha H?seyin gibilerinin de tamamen zıt istikametinde yer almı?Ÿtır. Savrulmamı?Ÿ ve sabitelere sıkı sıkı?Ÿa tutunmu?Ÿtur. İslam adına ve ?žark adına ?Ÿahsiyetli bir duru?Ÿ sergilemi?Ÿtir.? Batı d??Ÿ?ncesiyle temas noktasında iki ekol vardır. Bunlardan birisini, Taha H?seyin,? Louis Awad, Selame Musa temsil eder ve bunlar Batı ile ili?Ÿkilerde toptancıdır. Her ?Ÿe?Ÿiyle kabul ederler. İkinci ekol ise tevilcidir.? Bu ekol?n ba?Ÿında Muhammed Abduh vardır ve Kasım Emin, Ali Abdurrazık, Saad Za?Ÿlul bu ekol? temsil eden di?Ÿer isimlerdir.? Devlet d?zeyinde Batı ile ili?Ÿkilerde tevilci yakla?Ÿımı Burgiba benimsemi?Ÿtir. Burgiba Mustafa Kemal?den tevilci yakla?Ÿımıyla ayrıldı?Ÿını s?yler. Ona g?re Mustafa Kemal, tevilci de?Ÿil toptancı ve ret?i kısma girmi?Ÿ olmalıdır. ?o?Ÿkun Kırca Kemalizm ile Burgibacılık ekolleri arasında kendisine g?re bir muhasebe veya kar?Ÿıla?Ÿtırma yapmı?Ÿ ve tevil veya reform d?zeyinde bile İslam?a a?ık bir kapı bırakmanın ?n? alınamayacak felaketlere davetiye ?ıkarmak olaca?Ÿını ileri s?rm??Ÿt?r. Fikirde oldu?Ÿu gibi siyasette de Batıcılıkta toptancı ve k?ktenci ekolle birlikte revizyonist veya reformist bir ekol de bulunuyor.
AVRUPA İLE BİZİM FARKIMIZ MEDENİYET DE?žİL MAHİYET FARKIDIR
Muhammed Kutup?un d??Ÿ?ncede ve fikirde Batı kar?Ÿıtlı?Ÿı İngiliz m?stemlekeler ?Ÿairi Rudyard Kipling?in yansıması veya ?Ÿarktaki yankısı mıdır? Kipling ?nl? bir ?Ÿiirinde ?Ÿ?yle demekteydi: OH, East is East, and West is West, and never the twain shall meet! ?žark ?Ÿarktır ve Garp garptır asla bir araya gelmezler!? Bulu?Ÿmaları m?mk?n de?Ÿildir. Belki de Kipling?in seslendirdi?Ÿi anlayı?Ÿ, Huntington?ın ortaya attı?Ÿı medeniyetler ?atı?Ÿması tezinin ilk ham tasavvurlarından veya ayak seslerinden biri olmalıdır. Lakin Muhammed Kutup buna kar?Ÿıtlık anlamında yakla?Ÿmamı?Ÿ, bozulmamı?Ÿ de?Ÿerleri temsil eden din ve İslam adına kar?Ÿı koymu?Ÿtur.? İslam Batı?nın veya Do?Ÿu?nun dini de?Ÿil, k?reseldir; b?t?n be?Ÿeriyetin ortak dinidir. Hepsini kapsar.? Pozitivizm ilmihalini yazan Auguste Comte kendi sistemi altında iki kanada ayrılmı?Ÿ d?nyayı (?žark-Garp) bir araya getirmeyi tasarlamaktadır.? Kom?nizm de beynelmilelcilik adına bunu yapmak istemi?Ÿtir. Muhammed Kutup?un nazarında ne Kipling gibi Do?Ÿu -Batı ayrımcılı?Ÿı s?z konusudur ne de Marksistlerin savundu?Ÿu tarzda bir enternasyonalizmi savunur.? Do?Ÿu-Batı ayrımı İslami de?Ÿil, itibaridir.? İslam beynelmilelci yani enternasyonalisttir. Kendi muhtevasında ?mmet?idir.? Bundan dolayı Hasan el Benna, M?sl?manların milletlere ?stadiyet makamında oldu?Ÿunu ifade eder. Bu y?n?yle Kutup Batı?ya de?Ÿil ondaki yerle?Ÿik d??Ÿ?nceye kar?Ÿıdır. Muhammed Kutup farkı ?Ÿ?yle izah eder: ?Avrupa ile bizim farkımız medeniyet farkı de?Ÿil, mahiyet farkıdır. Onlar Yaratıcı ile sava?Ÿır, bizler teslim oluruz (2).?
İSLAM G?NE?žİ BATIDAN DO?žMAYACAK!
Muhammed Kutup modern Batı d??Ÿ?ncesine bir b?t?n olarak kar?Ÿı oldu?Ÿu gibi İslam?ın ahirzamanda Batı ?zerinden ye?Ÿerece?Ÿi ve İslam g?ne?Ÿinin son kez Batı ikliminden do?Ÿaca?Ÿına dair fikirlere de iltifat etmez. Bunun belli ba?Ÿlı savunucularından birisi Muhammed Said Ramazan el Buti idi.? G?n?m?zde bu tezle sık kar?Ÿıla?Ÿıyoruz.? Bedi?zzaman?ın ?žeyh Bahit Efendi?yle konu?Ÿmasında dile getirdi?Ÿi bu ifade zamanla Buti gibilerde ?Ÿuyu bulmu?Ÿtur. Bunu sadece Buti ile sınırlandırmak da do?Ÿru olmaz.
Aslında İslam g?ne?Ÿi Batı?ya do?Ÿdu. Ve do?Ÿalı da nice vakit oldu. ?R?nesans? dedikleri ?Ÿey aslında İslam tesirini g?lgelemek i?in uydurulmu?Ÿ bir kavramdır. Ama satır aralarında Batı?nın İslam sayesinde aydınlandı?Ÿını kabul ediyorlar. Bu ba?Ÿlamda, ?nemli Alman m?ste?Ÿrik ve oryantalistlerden Sigred Hunke, Batı?nın ?zerine Do?Ÿan İslam G?ne?Ÿi adlı kitabında esasında bunun parametrelerini ortaya koymaktadır. Lakin son sıralarda bir de İslam?ın Batı?da yayılması ?zerinden İslam g?ne?Ÿinin Batı?dan do?Ÿaca?Ÿı yorumları yapılmaya ba?Ÿlandı. Bu hususta tabii ki ?e?Ÿitli beklenti ve temenniler veya de?Ÿerlendirmeler var. Bu ba?Ÿlamda, Bedi?zzaman, ?žeyh Bahit Efendiye :? Osmanlı, Avrupa?ya hamiledir ve hamlini vazedecektir. Avrupa da İslam?a hamiledir bir g?n gelecek ve hamlini vazedecektir? demi?Ÿtir. Bu s?zden yola ?ıkan kompleksli birileri İslam g?ne?Ÿinin Batı?dan do?Ÿaca?Ÿını varsaymı?Ÿlardır. Peki i?Ÿin do?Ÿrusu nedir? Bedi?zzaman?ın bu s?zlerinden etkilenen Muhammed Said Ramazan el Buti bir kitabında ahirzamanda İslam?ın inki?Ÿafının Batı ?zerinden ger?ekle?Ÿece?Ÿini savunmu?Ÿtur.
İSLAM?IN KODLARI ?žARKIN GENETİ?žİNDE GİZLİDİR
Benzeri bir tezi de Alman m?htedilerden Murad Hofmann savunmaktadır. Muhammad Asad : Europe?s Gift to Islam ba?Ÿlıklı kitabında İslam d?nyasında canlanma ve yenilenmenin ancak Batı ?zerinden gelece?Ÿini savunmakta veya tasavvur etmektedir. Bu iyi bir temenni olsa bile pek de isabetli sayılmaz. Her ne kadar ?žarkın avantajı olan İslam gelene?Ÿi a?Ÿınmı?Ÿ olsa bile İslam?ın kodları ?žarkın geneti?Ÿinde gizlidir ve bir refleks halinde yeniden tezah?r edecek ve ortaya ?ıkacaktır. Elbette Batılı M?sl?manların İslam?ın anla?Ÿılmasında ve yayılmasında katkıları olacaksa da buradan İslam g?ne?Ÿinin Batı?dan do?Ÿaca?Ÿı sonucuna varmak abartılı bir beklenti olur. Zaten Batı?da da bu tarz İslami birikime sahip ve entelekt?el vizyonu geni?Ÿ d??Ÿ?n?rler de ya azdır ya da bulunmuyor. İslam'ın kitleselle?Ÿmesi de beklenilen seviyeye ula?Ÿmamı?Ÿtır.? Son sıralarda temay?z eden Tarık Ramazan gibi gen? ku?Ÿak İslami d??Ÿ?n?rler de genellikle genetik olarak ?žark k?kenlidir. Kaldı ki onun donanımı ve vizyonu ve yeterlili?Ÿi de tartı?Ÿmalıdır.
M?SL?MANI MİRAS?I DE?žİL MİRASYEDİ G?RENLER
Murad Hofmann?ın Abdulmecid ?žerifi ile ortak yazdı?Ÿı bir kitap bu fikri analiz ediyor: Batı ile Do?Ÿu Arasında İslam?ın Gelece?Ÿi (?Mustaqbal al-Islam fi al-Gharb wa-al-Sharq/The Future of Islam in the West and the East) Murad Hofmann, ?rubbe darrin nafia? veya ?hayır bazen ?Ÿer ?zerinden tecelli eder? sırrıyla 11 Eyl?l krizinin bir ?Ÿekilde İslam lehine geli?Ÿti?Ÿini ve dikkatleri İslam ?zerine yo?Ÿunla?Ÿtırdı?Ÿını hatırlatıyor. Batılılar kadar M?sl?manların da İslam?ı ??Ÿrenmeye ve sahip ?ıkmaya muhta? olduklarına de?Ÿinmektedir. Burada Goethe?den bir alıntı yapıyor. Me?Ÿhur Alman filozof ?Ÿunu s?yl?yor: Miras?ı olman yetmez, mirasına sahip ?ıkmayı da bilmelisin! M?sl?man i?inde bulundu?Ÿu nimetin ve k?lt?rel mirasın zenginli?Ÿinin farkında bile de?Ÿil. Bunu ?ar?ur ediyor. Mirasa sahip ?ıkmayan ve onu hovardaca harcayan miras?ı de?Ÿil, ancak mirasyedi olur. Murad Hofmann Avrupa ve Amerika?daki M?sl?manların ya da Batılı M?sl?manların İslam?ın de?Ÿerleriyle modern de?Ÿerleri mezcetme imkanına sahip olmaları nedeniyle İslam d??Ÿ?ncesinin temsili anlamında yenileyiciler olmaya namzet olduklarını ifade etmektedir. Batı M?sl?manlarının Do?Ÿu medeniyetinin yenilenmesinde ?nder ve ?nc? hale geleceklerini ifade etmektedir. Cemil Meri??in ifadesiyle veya yeni bir uyarlamasıyla ?ı?Ÿık Batı?dan gelir? diyor. ?žarktaki istibdat ve diktat?rl??Ÿ?n her t?rl? fikri ve medeni geli?Ÿmeyi sekteye u?Ÿrattı?Ÿını hatırlatıyor (3).
PEKİ BU HUSUSTA MUHAMMED KUTUP NE DİYOR?
Muhammed Kutup ise Batı?nın İslam?a hala Ha?lı Sava?Ÿları zaviyesinden ve onun geride bıraktı?Ÿı tortular ?zerinden baktı?Ÿını ifade etmektedir.? İslam?a tahamm?l etti?Ÿi izlenimi vermektedir. Kutup?a g?re, Batı?nın ho?Ÿg?r?l? yakla?Ÿımı i?i bo?Ÿ sloganlardan ibarettir.? Batı?da ya?Ÿayan M?sl?manlar ve ?zellikle azınlıklar zor bir gelecekle kar?Ÿı kar?Ÿıya bulunuyorlar. M?sl?manların Batı ile ili?Ÿkilerinde daha k?t? senaryolara hazır olmaları gerekti?Ÿini tembih etmektedir (4).
DİRİLİ?ž İSLAM D?NYASI MERKEZLİ OLACAK
Muhammed Said Ramazan el Buti veya Murad Hofmann?a nazaran Muhammed Kutup, İslami dirili?Ÿte Batılı m?tefekkirlerin de payı ve katkısı olsa da asıl meydan sava?Ÿının ve harman yerinin İslam d?nyası olaca?Ÿını tasavvur etmektedir. Batılıların; onlarca, y?zlerce ve hatta binlercesinin Ha?lı engelini a?Ÿarak kurtulu?Ÿu İslam?da arasa da nihayetinde bu e?Ÿimin sınırlı kaldı?Ÿına temas etmektedir.? Setlerini a?Ÿamamaktadır.? Bu geli?Ÿmenin nihai sonucu de?Ÿi?Ÿtirmeye yetecek kemmi ve keyfi bir nispet veya orantı te?Ÿkil etmedi?Ÿini ifade etmektedir. Fiillerimizle yani temsili d?zeyde İslam?ı ya?Ÿasak ve perde yerine ayna olsak belki de Batı?dan binlercesi de?Ÿil milyonlarcası kopup İslam?a ko?Ÿacak. Buradan da yola ?ıkan Muhammed Kutup, M?sl?manlar ger?ek manada İslam?ı ya?Ÿamadan Batı?da b?y?k dalgalanmaların beklenmemesi gerekti?Ÿini ifade etmektedir.? Hasan el Benna veya Muhammed Gazali gibilerin ifade etti?Ÿi gibi, maalesef g?n?m?zde M?sl?manlar arasına bile İslam nefretine veya d??Ÿmanlı?Ÿına rastlanmaktadır. İslam nefreti sadece Batı?ya ?zg? olmayıp kimi cahil M?sl?manların da kapıldı?Ÿı k?resel bir anafordur (5).
DAHİLİ ISLAH HARİCİ DAVETTEN ?NCE GELİR!
Muhammed Kutup İslam?ın zaferinin yine kendi ehli arasında ?Ÿekillenece?Ÿini ifade etmektedir. Bu elbette, Batı?daki geli?Ÿmelere sırtımızı d?nelim veya g?z ardı edelim anlamında bir ?a?Ÿrı de?Ÿil. Bununla birlikte, Batı?daki geli?Ÿmelerin ?apı genel denge veya denklem i?inde k???k bir a?Ÿırlık merkezi te?Ÿkil etmektedir (6). M?sl?manlarla ba?Ÿlantılı realite de?Ÿi?Ÿmeden Batı merkezli k?lli ve toptan bir de?Ÿi?Ÿim beklemek ger?ek?i olmaz bilakis yanıltıcı olur.? Bu bizi Birgivi Vasiyetnamesinde bir paragrafa g?t?r?yor: Dahili ıslah harici davetten ?nce gelir! Birgivi bunu ?Ÿ?yle ifade ediyor: Bir M?sl?manı yola getirmek on gayri m?slimi imana getirmekten ye?Ÿdir.? Bu h?k?m ve yargı m?bala?Ÿalı gibi g?z?kse de merkeziyeti g?stermesi a?ısından kayda de?Ÿer.
1-http://www.aljazeera.net/opinions/pages/b04f603d-9d11-4c77-a74a-3b15130b5289
2-http://www.dogruhaber.com.tr/Haber/Agabeyinin-kardesi-Muhammed-Kutub-124433.html
3-http://www.yeniakit.com.tr/yazarlar/mustafa-ozcan/isik-batidan-gelir-3032.html
4-http://islamweb.net/ahajj/index.php?page=article&lang=A&id=17624
5-M?zekkerat ed Da?ve ve?d Daiye, Hasan el Benna, s: 219,? Mektebet? Afak
6-http://elshaab.org/thread.php?ID=105316
?
Mustafa ?zcan/ Gen? Doku Dergisi, Mayıs 2014.
