Kitap | SEDAT SEVER'İN ?‡OCUK VE EDEBİYAT'I ?œZERİNE

İnsan ?mr? mevsimsel bir kıyaslamayla ele alındı?Ÿında biliriz ki ?ocukluk ilkbaharın en taze g?nlerine kar?Ÿılık gelmektedir. ?ocu?Ÿun bitmez t?kenmez ??Ÿrenme iste?Ÿi, merakı, ifadeleri nerede, nasıl a?tı?Ÿına aldırı?Ÿ etmeyen ?bahar ?i?eklerinin varolu?Ÿ senfonisini hatırlatır.

O, her ge?en g?n b?y?meye, ??Ÿrenmeye devam edecek, bahar r?zgarlarının esintisiyle dans ederken, yeti?Ÿti?Ÿi topra?Ÿın ?r?nleriyle beslenecek, suların getirdi?Ÿi minerallerle hayat bulacaktır.

?ocu?Ÿun ya?Ÿam ser?veninde ?ocuk edebiyatı ?r?nlerinin temel amacı Sever'in belirtti?Ÿi ?zere?"...?ocuklara duyarlılık kazandırmak, onların g?zele y?nelik duygularını geli?Ÿtirmek, ...d??Ÿ?nce evrenini geni?Ÿletmek, onlara ya?Ÿam ve insan ger?e?Ÿine ili?Ÿkin sanat?ı duyarlılı?Ÿıyla kurgulanmı?Ÿ ipu?ları sunmak, anadilinin kullanım olanaklarını sezdirmek ve onları yazılı k?lt?rle s?rekli etkile?Ÿim kurabilen bireyler kılabilmektir."

Bu amaca ula?Ÿma kapsamında, onların kendini ger?ekle?Ÿtirebilecek bireyler olarak topluma kazandırılabilmeleri i?in ?ocuk edebiyatı ?r?nlerinin ?ocu?Ÿun duygu, d??Ÿ?nce d?nyasına hitap edebilmesi b?y?k ?nem arz etmektedir.

?lkemizde son yıllarda ?ocu?Ÿa y?nelik eserlerde bir artı?Ÿ g?zlemlenirken bu artı?Ÿ, ?ocuk edebiyatı ?r?nlerinin incelenmesinde belirli ?l??tlerin olu?Ÿturulmasını, daha nitelikli eserlerin ortaya konulması a?ısından gerekli kılmaktadır. S?z konusu insan yeti?Ÿtirmekse ve bu bizi daha ya?Ÿanabilir bir d?nya olu?Ÿturma idealine yakla?Ÿtıracaksa bu noktada ?zerimize d??Ÿen g?revleri g?zardı etmemeli ve kar?Ÿımıza ?ıkan sorulara sosyal bilimlerin elverdi?Ÿi ?l??de cevaplar bulma ?abasında olmalıyız. Biliriz ki sosyal bilimler sayısal bilimler gibi form?lize edilmekten daha uzak bir alandır. Net ?izgiler olu?Ÿturmak bireysel farklılıklar a?ısından da bakıldı?Ÿında zordur. Fakat birtakım sınırların, ?l??tlerin olması, en azından pedagojik anlamda ?ocu?Ÿun d?nyasına yakla?Ÿma ve onun y?nelimlerini olumlama a?ısından yararlı ve gereklidir.

?ocuk edebiyatı ?r?nleri ortaya konurken g?z?n?nde bulundurulması gereken ?l??tler nelerdir? Sadece kahramanlarının ?ocuk oldu?Ÿu her eser ?ocuk i?in uygun mudur? ?žu anda halihazırdaki ?ocuk edebiyatı ?r?nlerinin ne kadarı ger?ekten ?ocu?Ÿa g?redir?

?eviri eserler, ?eviri esnasında k?lt?r?m?ze uyarlanmalı mıdır yoksa ait oldu?Ÿu k?lt?r ?er?evesinde mi kalmalıdır??

Nitelikli eserlerin olu?Ÿturulması, belirlenmesi ve bunların ?lkemiz ?ocuklarına sunulmasında ?ocuk edebiyatı ile ilgili akademisyen, e?Ÿitimci, ?Ÿair ve yazarlara d??Ÿen g?revler nelerdir?

Yukarıda belirtti?Ÿimiz sorular muhakkak ki ?e?Ÿitli tartı?Ÿmaları beraberinde getirecek ve her biri ayrı makale konusu olu?Ÿturabilecek niteliktedir. Fakat yine de ??z?m gerektiren, bekleyen sorunları i?Ÿaret etmektedir.

Sizler de takdir edersiniz ki sadece kahramanlarının ?ocuk oldu?Ÿu her eser ?ocuk i?in uygun de?Ÿildir ve ?Ÿu anda halihazırdaki ?ocuk edebiyatı ?r?nlerinin ger?ekten ?ocu?Ÿa g?re olup olmadı?Ÿı olu?Ÿturulacak ?l??tler neticesinde inceleme konusu olmalıdır.

Ankara ?niversitesi ??Ÿretim ?yelerinden Prof. Dr. Sedat Sever 2003 yılında K?k Yayıncılık'tan birinci baskısını yapmı?Ÿ olan ?alı?Ÿması "?ocuk ve Edebiyat" ta bizlere belirlenebilecek ?l??tlerle ilgili ?nemli, gerekli ipu?ları vermektedir. ?ocuk kitaplarının ?ocu?Ÿun geli?Ÿim s?recine olan etkilerini ?"Dilsel Geli?Ÿim, Bili?Ÿsel Geli?Ÿim, Ki?Ÿilik Geli?Ÿimi ve Toplumsal Geli?Ÿim" olmak ?zere d?rt ba?Ÿlık altında de?Ÿerlendiren Sever, ya?Ÿ gruplarına g?re geli?Ÿim d?neminin ?zelliklerini verip uygulamaları ve kitap ?nerilerini sıralamaktadır. ?rne?Ÿin,

D?nem: Okul?ncesi 2-3 ya?Ÿ

Genel Dil ?zellikleri: Bu d?nemde dil geli?Ÿimi ?ok hızlı ger?ekle?Ÿir. ?ocuklar dil yapısına uygun olmayan 3-4 s?zc?kl?k birle?Ÿimler kurabilir, zengin uyaranlı ortamlarda 900 s?zc?kl?k bir da?Ÿarcı?Ÿa ula?Ÿabilir.

Uygulamalar: ?ocu?Ÿun kitapla ilk etkile?Ÿimini sa?Ÿlama ve dil geli?Ÿimine katkıda bulunma amacıyla oyuncak kitapların se?imine ?zen g?sterilmelidir. "Banyo kitapları, sesli kitaplar, ?ocu?Ÿun el yapısına uygun boyutta hazırlanmı?Ÿ ?zel bi?imli kitap?ıklar" ?ocu?Ÿun ilgisinin kitaba y?neltilmesi bakımından ?nemlidir. İlk adım kitabın ?ocu?Ÿun ilgi alanına sokulmasıdır.?

Kitap ?nerileri: ?lk? Ovat, ?mit ??Ÿmel, Sesler; Nina Filipek,?İlk S?zl??Ÿ?m?

Halen A.?. E?Ÿitim Bilimleri Fak?ltesinde E?Ÿitimin K?lt?rel Temelleri B?l?m? Ba?Ÿkanlı?Ÿı ve ?OGEM M?d?rl??Ÿ? g?revlerini s?rd?ren "Dil ve Edebiyat ??Ÿretimi, Dil ve İleti?Ÿim, ?ocuk Edebiyatı, Okuma K?lt?r? Edinme S?re?leri" konularında yurti?inde ve yurtdı?Ÿında bir?ok konferans vermi?Ÿ, seminer ?alı?Ÿmalarına, panellere ve radyo-televizyon programlarına katılmı?Ÿ olan Sedat Sever ?alı?Ÿmasında ayrıca ?ocuk Edebiyatının Temel ?gelerine(karakter, konu, dil ve anlatım, ?ocuk kitaplarında resim), ?ocuk Edebiyatı ?r?nlerinin Dayanması Gereken Temel İlkelere de yer vermi?Ÿtir.

Son d?nemlerde ?lkemizde ?e?Ÿitli illerde d?zenlenen "Kitap Okuma Yarı?Ÿmaları" ?eviri eserleri ve bu eserlerin k?lt?r?m?ze uyarlanıp uyarlanmamaları konusunu da g?ndeme getirmi?Ÿtir. Kimi yayınevlerinin eserleri ?evirirken orijinal metne ba?Ÿlı kalmadıkları tespit edilmi?Ÿtir. ?rne?Ÿin pek iyi bildi?Ÿimiz Carlo Collodi'nin Pinokyo adlı eserindeki Gepetto karakterinin Galip dede olarak ?evirildi?Ÿi g?r?lm??Ÿt?r. Bu noktada ?zellikle sormamız gereken, farklı k?lt?rlere ait eserlerin ?evirisini yaparken bununla neyi ama?ladı?Ÿımızdır. E?Ÿer amacımız ?ocu?Ÿa farklı k?lt?rleri tanıtmak, farklı ?lkeleri, ya?Ÿam tarzlarını, inanı?Ÿları g?stermek ise ?eviri eserlerde olu?Ÿturuldu?Ÿu k?lt?r?n ?zelliklerine ba?Ÿlı kalınması gerekti?Ÿi bir ger?ektir. Bu, ?ocukta farlılıkları kabullenme, onlara saygı duyma davranı?Ÿını geli?Ÿtirecek ve d?nyayı tek tip algılamasını engelleyecektir. Tabiki d?nyada Ay?Ÿe teyzeler oldu?Ÿu kadar Nancy teyzeler, Galip dedeler oldu?Ÿu kadar Gepettolar da vardır. Hangimiz isteriz ki Nasrettin Hocamız d?nyada Nikolay ya da Norton olarak bilinsin ve kabul g?rs?n.

?eviri eserler elbette ?evirmenin d?nya g?r??Ÿ?n? bir ?Ÿekilde yansıtacaktır. Eser nasıl yazarından ba?Ÿımsız d??Ÿ?n?lemezse, ?eviri de ?evirmeninden ba?Ÿımsız de?Ÿildir. Bir ?Ÿekilde kullandı?Ÿı s?zc?klerle olu?Ÿturdu?Ÿu eserde kendi d?nya g?r??Ÿ?n? yansıtacaktır. Fakat bu durum yine de -?zellikle ?ocuk kitaplarında- olabildi?Ÿince a?Ÿılmaya ?alı?Ÿılmalı bilhassa k?lt?rel farklılıklar s?z konusu oldu?Ÿunda orijinal metne sadık kalınmalıdır.

?ocuk edebiyatı ?r?nlerinde nitelikli eserlerin olu?Ÿturulması, belirlenmesi ve bunların ?lkemiz ?ocuklarına sunulmasında ?ocuk edebiyatıyla ilgili akademisyen, e?Ÿitimci, ?Ÿair, yazarlara ?nemli g?revler d??Ÿmektedir. ?ocuk edebiyatı ?r?nlerinin de?Ÿerlendirilmesinde akademisyenlerden olu?Ÿan komisyonlarca belirlenen ?l??tler g?z?n?nde bulundurularak alanda uzman ki?Ÿilerden olu?Ÿan okuma gruplarınca eserlerin incelenmesi sa?Ÿlanıp belirli periyotlarda kitap katalogları olu?Ÿturulmalı, bunların MEB destekli olarak e?Ÿitim camiasına ula?Ÿması sa?Ÿlanmalı, bu sayede okullardaki k?t?phane ve kitaplıklarda yer alan eserlerin kalitesinin artırılması ama?lanmalıdır.

?zetle, belirtilen geli?Ÿmeler olana dek Sedat Sever'in "?ocuk ve Edebiyat" adlı kitabı, ?ocu?Ÿunun okuma s?recine katkıda bulunmak isteyen ebeveynlerce, ?ocuk edebiyatı ?r?nlerini incelerken nelere dikkat etmeleri gerekti?Ÿi sorunuyla kar?Ÿı kar?Ÿıya kalan Anaokulu, İlkokul ve ?zellikle Ortaokullardaki T?rk?e ??Ÿretmenlerince mutlaka edinilmesi gereken temel bir ba?Ÿvuru kayna?Ÿı ?olma ?zelli?Ÿine sahiptir.

?zg?l ?a?Ÿlayan