?

?

Lalenin Kendi Dilinden Tarihi

Mahmut Avcı/Radikal

?

?L?lenin tohumunu eksen dolu peym?ne gelir.?

?žair Nedim.

?

Ben, lale-i rum, di?Ÿer adım ile Osmanlı Lale'si derler, en ?ok bu adımı severim. Do?Ÿrusu benim de bilmedi?Ÿim sayıda ?e?Ÿidim var. Zambakgiller familyasındanmı?Ÿım, so?Ÿanlı bitki t?r?n?n en g?zeli. Lale, ben bin diyeyim siz ikibin deyin sayısız t?r?m?n genel adı. İnce sapımın ?st?nde 2-8 ye?Ÿil yaprak, ucunda iki, ?o?Ÿunlukla tek tomurcuktan a?ılıveririm, ?i?e?Ÿimin yaprakları altılı olur. Kırmızı, sarı, mor, beyaz ?e?Ÿit ?e?Ÿit rengim olur.

Nerden bakarsan bak en g?zel dipli ?Ÿarap kadehinden daha zarif, daha g?zel g?r?n?r?m, ho?Ÿ ederim lakin sarho?Ÿ edemem, sevgililerimi kendime ?yle ba?Ÿlarım ki yedi g?be?Ÿe a?Ÿk d??Ÿ?m? vururum. Avrupalılar bana 'tulip' derler, T?rkler, bu ismi Avrupalıların beni Osmanlı İstanbul'unda ilk g?rd?klerinden, o zaman Osmanlıların beni kadınlarının ba?Ÿlarına ?rtt?kleri t?lbent'e benzeterek vermi?Ÿ oldukları isimden kaynaklanmı?Ÿ olabilece?Ÿini iddia ederler.

Aslen T?rkistanlı yabani bir g?zelim, atlı bey'e g?z kırptım, sultan g?rd?m, ?Ÿah sohbetinde ba?Ÿ k??Ÿede yer aldım, Hindistan'a, İdil boylarına, Acem İran'ına oradan Anadolu'ya geldim. Kanuni Sultan S?leyman'ın eliyle Avusturya-Macaristan İmparatoru'na gelin gittim. Sonra Avrupa Hollanda'sını vatan edindim. Ondan beridir d?rt kıtanın geliniyim, yumu?Ÿak y?z?m her sevgiliye g?l?mser ancak ya?Ÿayabilmem i?in yanaklarımdan a?Ÿa?Ÿı s?z?len damlacıkları ??Ÿ?tmemeliyim.

A?Ÿıkların, taze sevgililerin kırmızı yanakları oldum, bu y?zden ?ekingen bilindim, utanga? addedildim. Dem kadeh oldum, dem i?indeki ?Ÿarap, dem mum oldum yandım, dem kan oldum, dem yara oldum, deme g?rs?nler ki her dem ?Ÿiir oldum.

Karakterime, sıfatlarıma i?Ÿaret eden isimlerimi bilgeler koydu ki, kadir bilmezlere bu i?Ÿ kalsa pek ho?Ÿ olmazdı, ya a?Ÿk deyip, bir biri ardına isimlerimi saymak marifet bilindi; ?žehbanu, Sine k??Ÿa, G?lendam, da?Ÿı dil, G?lbahar, sarı kız, Cam-ı cem ?.

İsimlerimin, ?zerimden yapılan te?Ÿbihlerin, her nevi latif sıfatın ?yle s?z cambazlı?Ÿından ileri geldi?Ÿi sakın ha zannedilmesin, sarı?Ÿınından esmerine her dilberin dengi oldum ki, tarihi vesikalarla sabittir, bir lalenin bir cariye'ye de?Ÿi?Ÿti?Ÿi ?ok?a vuku buldu. Ya a?Ÿk sen nelere kadirsin, lafsı hayretininde yine bu zamanlarda dillere pelesenk oldu?Ÿu rivayet edilir.

Osmanlı lisanındaki ismimin yazılı?Ÿının rezzakı mutlak'ın ismine ebced ile denk d??Ÿmesi hepten ?Ÿanıma itibar d??Ÿ?rd? ki, bu paye H?da'nın bana bir iltifatıdır. O da ?Ÿ?yle ki, lale (?? ) ismimin Arap harfleri ile yazılı?Ÿı H?da'nın, Allah (?? ) ismi ?Ÿerifleri ile denk d??Ÿmekte olup, ayriyeten Osmanlı devletinin amblemi olan hilal (?? ) aynı harfler ile yazılmaktadır.

Osmanlı İstanbul'u ile fl?rt?m sultan Mehmed Han ile ba?Ÿladı dersem pek yerinde olur, Kostantinopolis'in gen? fatihi, aynı dem en g?zide lalezar, ?Ÿehri yeni ba?Ÿtan imar ederken ?ok?a bah?eler kurdu, sefer d?n??Ÿlerini d?rt g?zle beklerdim, Saray-ı Cedid bah?esi renk renk laleler ile ?Ÿenlenirdi. Bir g?n yaramaz ?Ÿehzadeler harem bah?esinden firar edip ko?Ÿu?Ÿurken, bir kırmızı lale tomurcu?Ÿunu koparıp kenara bırakmı?Ÿlardı. ?nde sultan arkada Nakka?Ÿ Sinan Bey h?rmetle ilerlerken, bu halimi g?r?nce s?z?n? kesti, bir s?re baka kaldıktan sonra e?Ÿilip beni yerden kaldırdı, sonra do?Ÿruldu ve yapraklarımın kırmızısı se?ilen tomurcu?Ÿunu burnuna g?t?r?rken, ileriye bakan g?zleri sanki yaramaz ?Ÿehzadeleri arıyordu. Bu durumdan pek ziyade etkilenen Sinan bey, yakın bir zaman sonra ?Ÿu me?Ÿhur 'g?l koklayan Fatih portresini' nak?Ÿetti. Sinan bey'in neden b?yle yaptı?Ÿını, aramızdaki husumete ba?Ÿlarım. Lakin bu b?yle bilinsin. Ta ki, Sultan S?leyman devrinde ve bilhassa III. Ahmet devri zamanında pek kıymetim artı ki, b?t?n ?i?ek taifesi kıskan?lıklarından a?maz oldular. Bo?Ÿazi?i adeta lale bah?esine d?nm??Ÿt?. Camii ?Ÿeriflerinin kapı pencere kanatları, mihrabından minberine, ?e?Ÿmeler, sebillere, d?rt bir yana lale nak?Ÿetmek moda oldu. Sultan ve ?Ÿehzade kaftanlarına ?yle laleler i?Ÿlendi ki lale bah?esi dersin. G?z misali sakındılar, renklerimi g?ne?Ÿ soldurmasın diye g?nd?z ?st?me ?rt?ler ?ektiler. Bunca iltifat ile ba?Ÿ ?st? edilmem Mimarı azam Sinan Bey'in nazarına de?Ÿdi ki, e?Ÿildi?Ÿi g?r?lmemi?Ÿ boynumu b?kmek ?Ÿ?yle dursun, ala?Ÿa?Ÿı edip Selimiye Camii ?žerifi'nin h?nkar mahfilinin aya?Ÿına beni ters nak?Ÿettirdi.

Bir kederim var ki, o da tarihin nice sevgilileri hi? ya?Ÿamamı?Ÿ?asına unutturmasıdır, o bahtsız unutulmu?Ÿlardan; ?žehzadeba?Ÿı'nda, sebilinin yanındaki kabrinde uzun uykusuna uzanmı?Ÿ Nev?Ÿehirli Damat İbrahim Pa?Ÿa'nın ?mr? hayatında Ka?Ÿıthane'yi lale bah?elerini g?rmek i?in ziyaret etmek ?zere mekan belledi?Ÿini kim bilir ?Ÿimdi. Oysa ?Ÿimdi, kabrinin ?st?nde bir lale dahi boyverse ne mesut olurdu.

İ?Ÿte iki Sinan beylerle ba?Ÿlayan husumetim b?yle s?r?p giderken Osmanlının ?mr? ahirinde tarih vesikalarını karı?Ÿtıran ?Ÿair Yahya Kemal, hayretler i?inde sayfaları ?evirirken, gavur memleketler i?indeki lale tutkusuna ?Ÿahit oluyor, hele İspanyol Naibi bir lale so?Ÿanını 9000 altın Mark'a satın aldı?Ÿını okuyunca hepten hayret etmi?Ÿ, Osmanlı imparatorlu?Ÿunda bu tutkunun en doruk noktasında ise Sultan III. Ahmet'in 15. sene h?k?mranlı?Ÿında ba?Ÿlayıp 12 sene s?ren lale sefahatine ?Ÿahit olunca 'yahu bu ?ılgınlık deyip' takribi aralı?Ÿa 'lale devri' diye not d??Ÿm??Ÿ. O g?n bug?nd?r, do?Ÿudan batıya b?t?n d?nya tarih?ileri Sultanlı?Ÿımı b?ylece tarih defterlerine yazadurdular.

Der iken, 21. Asır T?rklerinin ge?mi?Ÿlerine ait her ?Ÿeyi unuttukları gibi beni de unuttular diye derin derin d??Ÿ?n?rken, son birka? yıldır hele en iyi yakı?Ÿtı?Ÿımı d??Ÿ?nd??Ÿ?m İstanbul ?Ÿehri rengarenk lale bah?esine d?nd?. İstanbul bana yakı?Ÿtı ben İstanbul'a ? Bir vuslat b?ylece zuhur etti ve hem beni hem de sevenlerimi mesrur etti.