Sebep ve Sonu? Arasındaki İlah? İsimler??
Hayatta her ?Ÿeyin bir ba?Ÿka '?Ÿey' sebebiyle olu?Ÿtu?Ÿu mantı?Ÿı, ?evremize alı?Ÿkanlık g?z?yle bakmamıza yol a?ıyor. Bu bakı?Ÿ a?ısıyla olu?Ÿan ?lfet, bir?ok insanın gaflet i?inde ya?Ÿamasının ?nemli sebeplerinden biri.?
Sebepler, Allah'ın sonsuz g?c?n? kavramamız y?n?yle ?ok ?nemli. Rabbimiz hem yarattı?Ÿı olayları, hem de sebepleri her an kontrol? altında tutuyor. Kur'?n'da, g?lgeyi yarattı?Ÿını ve ardından g?ne?Ÿi ona sebep kıldı?Ÿını bildiriyor:?
'Rabbini g?rmedin mi, g?lgeyi nasıl uzatıvermi?Ÿtir? E?Ÿer dilemi?Ÿ olsaydı onu durgun kılardı. Sonra biz g?ne?Ÿi ona bir delil kılmı?Ÿızdır. '(Furkan Suresi, 45)?
Yukarıdaki ?yet ger?ekte b?y?k bir sırrı i?eriyor ve insanın hayata bakı?Ÿını de?Ÿi?Ÿtiriyor. Bu ?yetteki hak?kati kavramak, hayatı kavramaktır. Benzer ?Ÿekilde Enfal S?resi'ndeki bir ?yette de Allah, olacak olanı ger?ekle?Ÿtirmek i?in bir ba?Ÿka olayı delil kıldı?Ÿını haber veriyor:?
Hani siz vadinin yakın kenarında, onlar uzak yamacındaydılar, kervan ise sizden daha a?Ÿa?Ÿıdaydı. E?Ÿer s?zle?Ÿseydiniz, ka?ınılmaz olarak s?zle?Ÿme yeri (veya konusu) hakkında anla?Ÿmazlı?Ÿa d??Ÿerdiniz; ancak Allah, olaca?Ÿı olan i?Ÿi ger?ekle?Ÿtirmek i?in (b?yle yaptı). B?ylece, helak olacak ki?Ÿi apa?ık bir delilden sonra helak olsun, diri kalacak ki?Ÿi apa?ık bir delilden sonra hayatta kalsın. ?ž?phesiz Allah, ger?ekten i?Ÿitendir, bilendir. (Enfal Suresi, 42)
Sebepler sonu?lardan ?ıkar?
Ger?ekle?Ÿen bir olay kar?Ÿısında sebep sistemi gere?Ÿi, "bu sebepler bu sonucu yarattı" diye d??Ÿ?n?r?z. Oysa ?yetteki ifadeden a?ıktır ki, aslında bu sonu? i?in bu sebepler yaratılmı?Ÿtır. Sonucun, sebeplerin eseri oldu?Ÿunu iddia etmek, bilerek ya da bilmeyerek Allah'a ?Ÿirk ko?Ÿmaktır. ??nk? hi?bir sebep yapamaz, yaratamaz, g?kten su indirip ?l? topra?Ÿı diriltemez, rızık veremez.?
T?m bunları yapan; g?kleri ve yeri zeval bulurlar diye her an kudreti altında bulunduran, g??Ÿ?n bo?Ÿlu?Ÿunda boyun e?Ÿdirilmi?Ÿ ku?Ÿları bo?Ÿlukta, devasa gemileri suda batmadan tutan sonsuz g?? sahibi Rabbimizdir. Ancak yer?ekimi, suyun kaldırma kuvveti gibi tabiat kanunlarını, bu durumlara sebep kılmı?Ÿtır.?
Bedi?zzaman, sebeple?rin sadece İl?hi kudretin tecellisine bir perde olarak yaratıldıklarını, bir sonucu yapabilecek hakik? etkileri bulunmadı?Ÿını, hakik? tesirin yalnızca V?hid ve Ehad olan Allah'a ait oldu?Ÿunu sıklıkla ifade ediyor. ?ž?yle ki;?
"...b?t?n z?hir? sebepler, yalnız birer perdedirler; ?cadda da hi? tesirleri yoktur; emir ve iradesi olmazsa, hi?bir ?Ÿey, hatta hi?bir zerre hareket edemez." (15. ?žua)
Olaylar sebepsiz yaratılsaydı imtihan?olmazdı
Her ?Ÿeyin sebeplere ba?Ÿlı gibi yaratılmasındaki hikmetlerden biri s?rekli imtihan olmamız. Hem Allah?ın yarattı?Ÿı olaylarla hem sebeplerle hem de g?sterdi?Ÿimiz ahl?k ile sınanıyoruz. ortadan kalkardı. Allah, olu?Ÿan her mucizeyi aklımızın kabul edece?Ÿi ?Ÿekliyle yaratıyor. Bedi?zzaman, ya?Ÿanan her olayda iki sebep oldu?Ÿunu ifade ediyor. Biri z?hir?, di?Ÿeri hakik? sebep. Hakik? sebep, olacak olan sonu?tur; kader-i İl?h?nin tecell?sidir.?
Z?hir? sebepleri ise Bedi?zzaman ?Ÿ?yle tefekk?r ediyor: "Ey sebepler dairesinde meydana gelen i?Ÿleri, hadiseleri sebeplere isnat eden gafil, cahil! Mal sahibi zannetti?Ÿin esbab, mal sahibi de?Ÿillerdir. Asıl mal sahibi, onların arkasında i?Ÿ g?ren kudret-i ezeliyedir. Onlar ancak o kudretten gelen hakiki tesirleri ilan ve ne?Ÿretmekle muvazzaftırlar... Yalnız gafil ve cahil olanlar hadiselerde ve vukuattaki hikmetleri, g?zellikleri g?remediklerinden, Cenab-ı Hak'tan ?Ÿekv? ve ?Ÿik?yetlere ba?Ÿlarlar. İ?Ÿte o ?Ÿekv? ve ?Ÿik?yetlerin hedefini de?Ÿi?Ÿtirmek i?in esbab(sebepler) vaz'edilmi?Ÿtir."?
Allah dileseydi her ?Ÿeyi sebepsiz olarak da yaratabilirdi. Ancak sebepler yaratır ki, bizlerin aklımıza uygun olsun. Biliriz ki imtihan d?nyasında sebepler bizim i?indir. Biz O?nun yarattı?Ÿı sebeplere sarılır, fiil? dua mahiyetinde Rabbimizin kapısını ?alarız.
Kur??n?ın yukarıdaki ve benzer ?yetleri, sonucu sebebin meydana getirdi?Ÿi yanılgısından bizi kurtarıyor. Her ?Ÿeyi, Rabbimizin benzersiz sanatı ve sebebe ba?Ÿlı olmadan yarattı?Ÿı mucizesi olarak g??rebilmek bizi ?Ÿirkten alıkoyuyor.
?Sebep ile sonucun birbirlerini etkileyemedikleri anla?Ÿılınca aralarında ?yle bir manev? me?safe a?ılır ki, bu uzun mesafede Rabbimizin İl?hi isimleri bir yıldız gibi tul?' eder(do?Ÿar)" diyor Bedi?zzaman ve bu muhte?Ÿem ?g?r?nt?n?n? nasıl ger?ekle?Ÿti?Ÿini de ?Ÿ?yle a?ıklıyor:
?Size ve hayvanlarınıza rızkı yeti?Ÿtirmek i?in su, semadan geli?yor. O suda, size ve hayvanatınıza acıyıp ?Ÿefkat edip rızık yeti?Ÿtirmek kabiliyeti olmadı?Ÿından; su gelmiyor, g?nderiliyor demektir. Hem toprak, nebatatiyle a?ı?lıp, rızkınız oradan geliyor. Hissiz, ?Ÿuursuz toprak, sizin rızkınızı d??Ÿ?n?p ?Ÿefkat etmek kabiliyetinden pek uzak oldu?Ÿundan, toprak kendi kendine a?ılmıyor, birisi o kapıyı a?ıyor, nimetleri ellerinize veriyor? Hem otlar, a?Ÿa?lar sizin rızkınızı d??Ÿ?n?p merhameten size meyveleri, hububatı yeti?Ÿtirmekten pek ?ok uzak oldu?Ÿundan, ?yet g?steriyor ki, onlar bir Hak?m-i Rah?m'in perde arkasından uzattı?Ÿı ipler ve ?Ÿeritlerdir ki, nimetlerini on?lara takmı?Ÿ, z?hayatlara(canlılara) uzatıyor.' İ?Ÿte ?Ÿu beyanattan Rah?m, Rezzak, M?n'im, Ker?m gibi ?ok esm?nın matla'ları(do?Ÿu?Ÿ yerleri) g?r?n?yor."(25. S?z)
Her olay i?in sebepleri en ince ayrıntılarla olu?Ÿturup, aklımızın kabul edece?Ÿi kurallar zinciri i?inde ve hikmetle yaratan Rabbimiz, diledi?Ÿi her ?Ÿeyi, diledi?Ÿi anda ve diledi?Ÿi gibi yaratmaya g?c? yetendir. O, yaratandır, bilendir!?
?G?kleri ve yeri yaratan, onların bir benzerini yaratma?Ÿa kadir de?Ÿil mi? Elbette (?yledir); O, yaratandır, bilendir.? (Yasin Suresi, 81)
?
Fuat T?rker
HaberK?lt?r.Net
?
