Osman Sınav daha ?nce de usta ?yk?c? Mustafa Kutlu?nun eserlerini sinemaya, diziye uyarlama giri?Ÿiminde bulunmu?Ÿtu. Uzun bir bekleyi?Ÿin neticesinde hayata ge?irdi?Ÿi Uzun Hik?ye filminin ardından yine Kutlu?nun hik?yelerini sinemala?Ÿtırmaya dair planları var.? ?
?
R?zg?rlı Pazar ilk sırada bekleyen sinema filmi projesi, Zafer Yahut Hi? ?zerine televizyon dizisi yapmak i?in ?alı?Ÿıyor. Ona g?re Mustafa Kutlu?nun hik?yelerinin en temel ?zelli?Ÿi kalpleri a?an, insanın y?re?Ÿini ısıtan ?slubu. Filminde de bu duygunun pe?Ÿine d??Ÿm??Ÿ. Sınav ile yaptı?Ÿımız ?uzun r?portaj?da, filmi, Kutlu ?yk?lerine sevgisini ve sinema-dizi sekt?r?n? konu?Ÿtuk.?
-Bu film 11 yıllık hayalimdi, diyorsunuz. Neden bu kadar uzun s?rd? Uzun Hik?ye?nin film olma ser?veni?
Bir?ok sebebi var. Filmde bir diyalog var, ?Kitapların da bir kaderi var.? diye, bir yerde de ?Kaderin yayı kurulu durur, vakti gelince bo?Ÿalır.? diye ge?iyor. ?Uzun Hikaye?nin de kaderi buymu?Ÿ demek ki. Hakikaten 11 yıldır ?ok istedim ama bir t?rl? olmadı. Senaryosunu birka? ekiple ?alı?Ÿtım, be?Ÿenmedim, rafa kaldırdım. Benim i?sel olarak en ?ok takıldı?Ÿım senaryoydu. İki yıl ?nce Yi?Ÿit (G?ralp) ile ba?Ÿladık ve sonu?ta ?bu defa oldu? dedik. Bunların dı?Ÿında ekonomik sebepler var tabii, bir t?rl? denk gelmedi. Kenan (İmirazlio?Ÿlu) da 11 yıldır oynamak istiyordu. Filmdeki oyunculu?Ÿu da ?ok ?Ÿa?Ÿırtıcı, genel tarzından farklı.
-Aslında sizin filmografiniz i?erisinde de farklı bir yerde duruyor film.
Benim filmografimden ?ok da farklı de?Ÿil aslında. Mesela yıllar ?nce ?ekti?Ÿim Yalancı (1993) filmimde de benzer bir insan hik?yesi vardı. Kapıları A?mak (1992) isimli bir sinema filmim vardır ki onu da daha ?ok dizi versiyonu ile hatırlar insanlar. Film ?Ÿu anda kayıp maalesef, bulmaya ?alı?Ÿıyorum. Ge?mi?Ÿ filmografimde bu t?r uyarlamalar ?ok var, Emine I?Ÿınsu?nun K???k D?nya romanını da sinemaya uyarlamı?Ÿtım. G?nl?k dizi ?ekme tela?Ÿında da benzer ?rnekler var. Mesela Deli Y?rek?i yaparken bir yandan da 5 yıl s?ren, bir kadının hayat m?cadelesini anlatan Hayat Ba?Ÿları?nı ?ektim. Kurtlar Vadisi ile aynı d?nemde Ekmek Teknesi?ni yapıyordum. Sıcak insan hik?yeleri benim hayatımda hep var. Pop?ler algı sadece Deli Y?rek ve Kurtlar Vadisi?ni ?ne ?ıkardı, man?Ÿette kalanlar bunlar oldu ama aslında b?yle de?Ÿil. Bana sorarsanız bu t?r sıcak insan hik?yeleri yapmayı a?Ÿka, adalet duygusuna dair filmler ?retmeyi daha ?ok seviyorum. Ama sizin hep ringe ?ıkıp d?v??Ÿmenizi isterler ya, oysa hep ba?Ÿka yerdedir kalbiniz. Televizyon da ?yle bir ?Ÿey benim i?in.
-Peki, Mustafa Kutlu?nun hik?yelerini sizin i?in ?zel kılan nedir? Daha ?nce de Kapıları A?mak ve Acı Hayat?ı filme aktarmı?Ÿtınız.
Direkt kalbimize hitap ediyor olması, kitaplarındaki k?lt?r iklimi beni ?ok etkiler. Ya?Ÿadı?Ÿım k?lt?r iklimi ile bulu?Ÿan bir tarafı var, ?ok bize ait. Kalpleri a?an bir hik?ye ?slubu var, insanın y?re?Ÿini ısıtan? ?ok aydınlık, kaotik de?Ÿil. ?Allah varsa trajedi yoktur.? der, Kutlu. Drama kurmada, hik?ye anlatmada ?ok ?nemli bir veridir bu. Allah?ın kitabında da dram vardır, bize s?z?n? b?yle s?yl?yor. Kur?an?da Lut kavmini anlatıyorsa bizim i?imizde h?l? Lut kavmi var demektir ya da Yusuf?un kuyuya atılmasını anlatıyorsa Yusuf?lar bug?n de kuyuya atılıyor demektir. Oradan insanın aklını, c?zi iradesini kullanarak nasıl ?ıkaca?Ÿını, s?z?n nasıl salaha erece?Ÿini, ı?Ÿı?Ÿa do?Ÿru nasıl bir yolculuk yapaca?Ÿını anlatıyor. Bizim de hik?yeleri b?yle anlatmamız gerekiyor. Mustafa Kutlu?nun hik?yeleri de b?yledir. Trajedi yoktur, dram vardır. Mustafa Kutlu ?nemli bir edebiyat adamı, ben bir?ok kitabını film yapmak isterim. Kutlu okurken film seyretmi?Ÿ gibi olursunuz, ?ok sinematografiktir. Fakat bu demek de?Ÿildir ki hik?yelerini senaryola?Ÿtırmak kolay.
-Daha ?nce de senaryola?Ÿtırmayı denedik ama ??zemedik demi?Ÿtiniz. Neydi ??zemedi?Ÿiniz? Nasıl hallettiniz? ?
Uzun Hik?ye?de her kasabada ba?Ÿka bir hik?ye vardır. Her tren yolculu?Ÿu farklı bir hik?yeye ba?Ÿlanır, nehir hik?yeler ?Ÿeklinde ilerler. Edebiyattan sinemaya uyarlama her zaman riskler ta?Ÿır, Uzun Hik?ye artı riskler ta?Ÿıyan bir hik?ye. Bunun filme d?n??Ÿmesi i?in bir matemati?Ÿe oturtmak gerekiyordu. Kendi i?inde o kadar g?zel ki hik?yeler hi?bir ?Ÿeyden vazge?emiyorsunuz.
-Hik?yedeki ?Ÿu duygu ya da detay mutlaka filmde de olmalı ya da de?Ÿi?Ÿtirsek dedi?Ÿiniz ?Ÿeyler var mıydı??? ?
Uzun Hik?ye?nin kitapta bir finali yoktur, bizim bir finale ihtiyacımız vardı ama bunu hik?yenin ruhuna uygun yapmamız gerekiyordu. Bunu ??zmeye ?alı?Ÿtık. ?? d?rt tane finali var filmin. Tutarlı bir b?t?n olması i?in, bazı hik?yelerin birle?Ÿmesi, bazı yan hik?yelerin kenarda tutulması gerekiyordu. Filmin ba?Ÿından beri unutmadı?Ÿımız ?Ÿuydu: İnsanların ba?Ÿına her ?Ÿey geliyor, her t?rl? sıkıntıyla kar?Ÿıla?Ÿıyorlar ama umudu hi? kaybetmiyorlar. Onun da sembolik bir ifadesi olarak ve 11 yıldır Kenan?ın oynayaca?Ÿını d??Ÿ?nerek, hi?bir zaman umudunu kaybetmeyen insanların hik?yesini, Kenan?a ?ok yakı?Ÿan g?l?msemesiyle b?t?nle?Ÿtirdim. Yi?Ÿit?e ba?Ÿlarken dedim ki, ?Bu filmin ba?Ÿrol?, Kenan İmirzalio?Ÿlu?nun g?l?msemesidir; her durumda umutla g?l?msemesi.? Kenan?ı ilk oynatan ki?Ÿi olarak bunun ?ok iyi kullanılabilece?Ÿini d??Ÿ?nd?m. Senaryoda bir?ok sahne ?Ali?nin kocaman g?l?msemesiyle?? diye bitiyordu, daha en ba?Ÿta afi?Ÿ foto?Ÿrafı da belliydi.
-Sinemamızda son d?nem ?ekilen filmlerde tam tersine umutsuzluk vurgusu var. Nihilizm, karamsarlık, karanlık bir ideoloji gibi ?o?Ÿaltılıyor filmlerde.
Bizim sinemamız i?in, bu co?Ÿrafyada ya?Ÿayan k?lt?r iklimi i?in ?ok yapay bir ?Ÿey nihilizm. Biraz Batı d?nyasında ya?Ÿayan, onların trajedisinden beslenen bir h?l. Bizim ?yle bir derdimiz yok. Benim filmimde h?z?n de a?Ÿka ve umuda d?hil, onu besleyen bir ?Ÿey.
-Filmde m?lkiyet, e?Ÿitlik, aidiyet, hak, adalet gibi bir?ok kavram var ama bunları derinle?Ÿtirmek gibi bir derdiniz yok gibi.
İzleyici kendi i?inde derinle?Ÿtirsin derdindeyim, biz bir ?Ÿey ??Ÿretme pozisyonunda de?Ÿiliz. O atmosfer i?erisinde insanların duru?Ÿunu g?r?p ondan bir anlam ?ıkarmak izleyiciye kalmalı. Nasıl ayakta duruyor, nasıl bakıyor, umudunu nasıl yitirmiyor. ??nk? insanı var eden ?Ÿeyler bunlar zaten. Ahlak ?emberi i?inde adalet aramak, Ali?nin hayat felsefesi bu. Filmde ciddi bir hicret metaforu var. ??nk? bizim k?lt?r iklimimizde anla?Ÿılmamı?Ÿ ve kafa yorulmayan bir kavramdır hicret. Modern yorumunu sanat?ılarımızın yapmadı?Ÿı bir metafor. Kalbi karartılmı?Ÿlarla kar?Ÿıla?Ÿtı?Ÿınızda evet onlara kar?Ÿı dik durmanız lazım ama sizi hayatın ba?Ÿka bir yerinde, ba?Ÿka bir ortamda besleyecek ?Ÿeyler varsa, onlarla kavga etmektense bu g?zelliklerin pe?Ÿine d??Ÿmek daha evladır. O zaman oraya do?Ÿru gidelim duygusu var, o y?zden Ali s?rekli hicret ediyor. Hicret ka?mak, korkmak, tabiri caizse tırsmak de?Ÿildir, erdemli bir harekettir, do?Ÿruya gitmektir. Bu ?nemli bir metafor, maalesef bug?nk? filmlerde ya da kitaplarda bunu bulmak ?ok zor.
-Filmde Ali?nin ?Ÿahsiyetinde, adalet kavramına da ?zel bir vurgu var.
Biz hayatın hep de?Ÿi?Ÿti?Ÿini zannederiz, evet cep telefonları teknoloji de?Ÿi?Ÿiyor ama biz o kadar ?ok de?Ÿi?Ÿmiyoruz aslında. Hayatı aslında ya?Ÿanılır kılan bu k???c?k ?Ÿeyler, bir saka ku?Ÿu, bir k?pe ?i?e?Ÿi, bunlar mutlu ediyor bizi. Buradan bakan insanların hayatı daha sade, sava?Ÿsız bir d?nya olacaktır. Adalet denince mahkemeler geliyor aklımıza. H?lbuki adaletin aranması gereken son noktasıdır buralar, mahkemeler mecburiyettir. Adalet aslında kalbimizde olmalı. Filmin temel dertlerinden biri de bu zaten, Ali karakterinin b?t?n sava?Ÿı. Onun i?in silahı de?Ÿil kalemi tercih etti?Ÿini s?yl?yor zaten.
-Ali?nin hicretini o?Ÿluyla ya?Ÿıyor olması manidar, o?Ÿlunun da b?y?me hik?yesi aslında bir nevi izledi?Ÿimiz. Bayra?Ÿı ona teslim ediyor.
A?Ÿkı da teslim ediyor, daktilosunu yani s?z?n? de... Evet, hadi ?Ÿimdi bir uzun hik?ye de sen yaz diyor. Bu anlamda ?ok g?zel bir baba o?Ÿul hik?yesi.
-Filmin estetik dilinde hassasiyetleriniz nelerdi? ?ok renkli, masal gibi bir d?nya ?izmi?Ÿsiniz ki Mustafa Kutlu?nun sade dilinden de biraz kopartıyor filmi.
Resimlere, filmin esteti?Ÿine baktı?Ÿınızda, geleneksel resim de?Ÿerlerini ta?Ÿıyan, minyat?re giden bir yakla?Ÿımı var. Evet, masalsı olmasını istedim, ??nk? epik bir tadı var hik?yenin. Kalbimize ?yle girsin ki insanlar tekrar d?n?p izlesin bazı sahneleri istedim.
-Bir yandan dizi film ?ekimleriniz devam ediyor. Dizi film y?netmenli?Ÿi ile sinema filmi y?netmenli?Ÿi arasında hep bir gerilim vardır. Siz bunu film dili, esteti?Ÿini belirlerken ya?Ÿıyor musunuz?
Tabii ki, ister istemez. Hik?yenin kurulumundan oyuncu y?netimine, resimlerin olu?Ÿmasına kadar tesir eden bir ?Ÿey bu. Tabii televizyon i?Ÿlerimde hep daha kalıcı, sinematografik davranmayı tercih ettim. Sinema filminde ise acaba 30 yıl sonra izlendi?Ÿinde ne d??Ÿ?n?l?r diye hesap etmeniz lazım. Sinema oyuncu y?netimi, resim, her y?n?yle daha farklıdır, her detayın daha derinlikli olması lazımdır. Ben onun i?in Uzun Hik?ye?yi ba?Ÿta bir sinema filmi, bir de 13 b?l?ml?k bir dizi film olarak tasarlamı?Ÿtım.
-Belki ileride filmi dizile?Ÿtirirsiniz.
Artık ?ok zor. Filmde g?rd??Ÿ?n?z her mek?n ya restore edildi ya ba?Ÿtan yapıldı ya da arandı ve bulundu. Hi?bir ?Ÿey hazır de?Ÿildi, d?nem filmi ??nk?. Bu masrafı 13 b?l?m sonra bitecek bir dizi i?in yapmak m?mk?n de?Ÿil. ?
-Kapıları A?mak?ı tekrar ?ekmeyi d??Ÿ?n?yor musunuz?
Bu ?ok soruluyor. ?žu anda d??Ÿ?nm?yorum. Yapılacak ba?Ÿka Mustafa Kutlu hik?yeleri var. ?žu sıralar Zafer Yahut Hi??i ?alı?Ÿıyorum. Televizyon i?in d??Ÿ?n?yorum ama, artık dizilerde ciddi bir alan daralması var. Film olarak da R?zg?rlı Pazar?ı ?ekmek istiyorum, ?zerinde ?alı?Ÿıyorum. Mustafa a?Ÿabeyle de konu?Ÿtuk.
-Mustafa Kutlu izledi mi filmi?
Hayır, izlemedi, biraz rahatsız bu sıralar. Kapalı alanlara giremiyor. Ama g?rd??Ÿ? ?Ÿeylerden ?ok mutlu, ?Ben anladım, tamamdır.? diyor. O kadar inanıyor ki, senaryoyu bile okumadı. ?Sen tamam diyorsan tamamdır, dua ederim sadece.? dedi.
-Ek?Ÿi S?zl?k?te sizin i?in, ??ocuklarına tek vasiyeti film ele?Ÿtirmeni olmamaları? yazıyor. Bu do?Ÿru mu?
B?yle bir ?Ÿey var, ?Ÿuradan ?ıktı: ?ocuklarım da sinema ??Ÿreniyorlar, okuyorlar. Onlarla konu?Ÿurken bir g?n ?Ÿunu s?yledim: ?Bana sorarsanız neyi yapmak istiyorsanız, hangi konuda ba?Ÿarılıysanız d?r?st ve adaletli olun ve sevdi?Ÿiniz i?Ÿi yapın ama ele?Ÿtirmen olmayın. Bakın d?nyada heykeli dikilmi?Ÿ bir tane bile ele?Ÿtirmen yoktur.? dedim.
Ba?Ÿka bir g?n, bir televizyon kanalına r?portaj veriyorum. Ortanca o?Ÿlum daha k???k o zaman, yanımda oturuyor. Kamerayı birden o?Ÿluma ?evirdiler. ?Sinemacı olmak istiyor musun?? diye sordular. O da ?Babam bana ne istiyorsanız olun, bir tek ele?Ÿtirmen olmayın dedi.? ?Ÿeklinde cevap verdi. Baba-o?Ÿul ili?Ÿkisinin Ek?Ÿi S?zl?k?e kadar gitmesinin yolu bu. ?ocuklarımla ili?Ÿkim iyidir. ?? ?ocu?Ÿum var; ikisi erkek, biri kız. Onlarla arkada?Ÿ ili?Ÿkimiz var. B?y?k o?Ÿlumla beraber ?alı?Ÿıyoruz, bir sıra o da Dolu Dizgin dizisinde ba?Ÿrol oynadı. Konservatuarda oyunculuk okudu, ?Ÿimdi kamera arkasına ge?mek istiyor, ona hazırlanıyor. K????Ÿ? Chicago?da sinema okuyor. Kızım ise ?izgi film yapmak istiyor, bu sene New Jersey?de e?Ÿitim g?r?yor. E?Ÿim de konservatuar tiyatro b?l?m?nden terk hem de senaristtir. Bizim ev sinema odaklı. Ben resimden gelmeyim, kayınpederim ressamdı akademiden, profes?rd? rahmetli.
-Seyirciyle ilgili bir tahmininiz var mı?
İn?Ÿallah seyirci sever. Ne kadar ?ok ki?Ÿi izlerse o kadar mutlu oluyoruz. Ben memnunum Uzun Hikaye?yi yapmı?Ÿ olmaktan. Benim a?ımdan neredeyse vazifeydi. Mustafa Kutlu ile aramdaki a?Ÿabey karde?Ÿ ili?Ÿkisinde, ona kar?Ÿı vefa borcumdu. Onunla konu?Ÿabiliyorken bunu yapmı?Ÿ olmak benim i?in ?nemli bir ?Ÿey. Eminim ki 30 yıl sonra da ?iyi ki bu i?Ÿi yapmı?Ÿım? diyece?Ÿim. Bu, sekiz on yılda bir yapabilece?Ÿim filmlerdendi. Ben filmi yapabildi?Ÿim i?in ?ok mutluyum, in?Ÿallah seyircileri de mutlu eder, kalp a?ıcı bir g?revi olur.
?
