Tarih Kültür | Patrikler de idam edilir

?PATRİKANENİN YETKİLERİ VE İDAM EDİLEN PATRİKLER

Osmanlı Devleti?nin g??l? oldu?Ÿu d?nemlerde, Patrikhanenin hi?bir n?fuzu yoktu. Re?y?ya tatbik olunan cezalar Patrikler hakkında da ge?erli idi. Devlete kar?Ÿı ihaneti sabit olan bir patri?Ÿin -ister Rum isterse Ermeni olsun- cezası idamdı. Osmanlı tarihinde, devlete kar?Ÿı ihanetinden dolayı idam edilen patrikler vardır. Bunların ilki III. Patenios olup, 1657 yılında Sadrazam K?pr?l? Mehmet Pa?Ÿa (1656-1661) tarafından idam ettirilmi?Ÿtir. Rum Patri?Ÿinin idamına sebep de Eflak Voyvodası Konstantin'e g?nderdi?Ÿi mektuptur. Patrik bu mektubunda, İsl?m d?neminin kapanıp, Hristiyanların ?lemi tekrar tutaca?Ÿını belirtmekte, Voyvodaya ?ona g?re tedarikte olasınız; pek yakında b?t?n vil?yetler İseviler (Hristiyanlar) eline girip ha? ve ?an'a (salip ve n?kusa) mensup olanlar, İsl?m memleketlerine sahip olacaklardır? demektedir. Bu mektubu elde eden K?pr?l?, Rum Patri?Ÿini davet ederek, mektubu kendisine g?stererek yazılmasının sebebini sormu?Ÿtu. Patri?Ÿin de, her sene sadaka tahsili i?in b?yle k??Ÿıt g?nderildi?Ÿini s?ylemesi ?zerine Parmakkapı'da asılmı?Ÿtır. O zamanlarda, yeni?eri kıyafetine giren bazı Rumlar, ya?Ÿma ve talan yaparak M?sl?manlara da zarar vermekte oldukları anla?Ÿıldı?Ÿından, Patrikhane basılmı?Ÿ 40-50 kat dolama, fes ve yeni?eri ?sk?f? ele ge?irilmi?Ÿtir. Daha ?nce de belirtildi?Ÿi gibi, Fatih'in tayin etti?Ÿi Patrik Gennadios'dan itibaren idam edilen bu III. Patenios'a kadar b?t?n Rum Patrikleri, milleti tarafından se?ildikten sonra bizzat padi?Ÿahlar tarafından kabul olunurlarken, bu hadise ?zerine, bu imtiyazlı muamele kaldırılarak yalnız veziriazamlar tarafından kabul edilmeleri kanun haline gelmi?Ÿ ve bu uygulama Tanzimat?a kadar devam etmi?Ÿtir.?

İdam edilen ikinci Patrik ise, ?? defa İstanbul Rum Patri?Ÿi olan V. Gregorius'dur. Gregorius, 1821 Yunan İsyanı ile yakından ilgili g?r?lm??Ÿt?r. Soru?Ÿturması Sadrazam?ın huzurunda yapılarak su?u sabit oldu?Ÿu anla?Ÿıldı?Ÿından, Recep ayının 19. pazar g?n? -ki Rumların Paskalyası idi- Patrikhanenin orta kapısında idam edilmi?Ÿtir. Ardından, aynı olayla ilgisi nedeniyle Kayseri, Edremit ve Tarabya metropolitleri de idam cezasına ?arptırılmı?Ÿlardır. T?ccar ve Rum e?Ÿrafından, bu isyanla alakası olan be?Ÿ ki?Ÿi daha ?ld?r?lm??Ÿt?r. Patri?Ÿin cesedi ?? g?n asılı durduktan sonra, denize atılması i?in Yahudilere emir verilmi?Ÿtir. Bu olay Rumları olduk?a etkilemi?Ÿ, o g?nden itibaren Patrikhanenin orta kapısı kapalı tutulmu?Ÿtur. 1821 Yunan isyanı, Osmanlı Devletinin Rum memurlara olan g?venini sarsmı?Ÿ, bu tarihten sonra Rumlar devlet y?netiminden uzakla?Ÿtırılmı?Ÿlardır. Rumlardan bo?Ÿalan devlet g?revleri Ermeniler tarafından doldurulmaya ba?Ÿlanmı?Ÿtır. Gayrim?slimler, XIX. y?zyıldan itibaren de Avrupa ile daha yakın ticari ili?Ÿkilere girerek zenginliklerini artırmayı ba?Ÿarmı?Ÿlardır.

Sonu? olarak denilebilir ki, M?sl?man tebaa, sosyal ve siyasi stat? bakımından gayrim?slimlere g?re h?kim bir millet niteli?Ÿinde olmalarına ra?Ÿmen, iktisadi ve ticari faaliyetleri onlara bırakmakla, ekonomik g?? y?n?nden, zamanla "mahk?m millet" durumuna d??Ÿm??Ÿt?r.

U.Salih ?zdemir