?T?RKİYE YAHUDİLERİNE KISA BİR BAKI?ž

Gayrı M?slim cemaatler arasında devletle arasında fazla sorun olmamı?Ÿ devlet?e dı?Ÿlanmamı?Ÿ cemaat olarak Yahudiler ?n plana ?ıkar bunun en ?nemli gerek?esi Yahudilerin milliyet?i bir kalkı?Ÿmaya ge?memesi olacaktır.Osmanlı devletinin son hahamba?Ÿı Haim Nahum hem Osmanlı hem de Mustafa Kemal?in lehinde Avrupa?da faaliyetlerde bulunacaktır. ?nce sarayın daha sonra ba?Ÿta Mustafa Kemal olmak ?zere cumhuriyetin kurucu kadrosunun tamamının ?ok partili demokrasi d?neminde de ba?Ÿta Celal Bayar ve Adnan Menderes olmak ?zere t?m devlet erkanını ?zel di?Ÿ hekimi ve aynı zamanda sırda?Ÿı olan di?Ÿ?i Sami G?nzberg bir di?Ÿer ?rnektir.Eski bir ittihat?ı olup 1936 Kemalizm kitabıyla Kemalizmin ideologlu?Ÿunu ?stlenen Moiz Kohen devlete yakın ki?Ÿilere ?rnektir.bu ki?Ÿiler iktidarda kim olursa olsun devlete hizmet anlayı?Ÿı? g?n?m?z T?rk Musevi cemaati tarafından da s?rd?r?lmektedir.devletin Yahudileri her ne kadar kendilerine Musa dinine mensup birer T?rk vatanda?Ÿı olarak kabul etmi?Ÿ ve kamusal alanda bunun gerektirdi?Ÿi ?Ÿekilde davranmı?Ÿlarsa da? ya?Ÿamlarının bir noktasında hizmet vermek i?in canlarını feda etmeye hazır oldukları devlete temsil eden entelekt?el ve siyasi elitlerin kendilerin,aynen Osmanlı devletinde oldu?Ÿu gibi birer gayrim?slim olarak algılamaya devam ettiklerini ve gayrim?slim olmalarından ?t?r? de ayırımcı davranı?Ÿlara maruz kaldıklarını idrak edeceklerdir.Ya?Ÿamın bir cilvesi ise azınlık cemaatleri ile devlet arasında kolayla?Ÿtırıcı g?revini ?stlenen cemaat elitlerinin kendi cemaatleri nezdinde ?ok fazla itibara mahzar olmamalarıdır.Tekinalp T?rkle?Ÿtirme gayretlerinden dolayı?Ÿ,Samuel İzisel Yahudi İspanyolca?sını kaldırmak istemesi sebebiyle,ileri gelen di?Ÿer zevat ise Trakya olayları,20 kurra askerli?Ÿi ve varlık vergisine ses ?ıkarmamaları sebebiyle cemaatte pek kabul g?rmeyeceklerdi.

?

T?RKİYE RUMLARINA KISA BİR BAKI?ž

?

?Urum? olarak da bilinen ?Rum? kavramı,M?sl?manların Anadolu?da ve Roma ile Bizans İmparatorlu?Ÿu?nun yayılma alanında ya?Ÿayan Ortodoks hıristiyanlara verilen isimdi.

1830?da Yunan devletinin kurulması beraberinde Rumların devlet nezdinde g?zden d??Ÿmelerine sebep olmu?Ÿtur.Lozan?da belirlenen esaslar ?er?evesinde 1923-1928 yılları arasında B?y?k M?badele olarak bilinen bir n?fus de?Ÿi?Ÿimi T?rkiye?den Yunanistan?a 1.100.000-1.200.000 Rum g?? etmi?Ÿ;Yunanistan?dan T?rkiye?ye 450 ile 500 bin arasında T?rk gelmi?Ÿti.İstanbul?da kalan Rumların sayısı g?n?m?zde 1.500 ile 2.000 arasına inmi?Ÿtir.??

?

?Osmanlı Rumları bir Helen Osmanlılı?Ÿı savunarak ortak bir T?rk-Yunan devletinin kurulması i?in 1908-1912 ?ye kadar ?alı?Ÿmı?Ÿlardır.İstanbul?da kısa s?reli politik bir eyleme giri?Ÿen illegal İstanbul ?rg?t??n? kurdular.?Toplumsal ve siyasal alanda Rumlar a?Ÿa?Ÿılanmı?Ÿtır.Devlet y?netiminde ve zenginlikler ?l??s?nde toplum i?erisinde etkinlikleri kısıtlandı.Rumları bu hali dı?Ÿ g??lerin onlara y?nelik faaliyetlerini artırmı?Ÿtır.??

?

19. y?zyıl ortalarından 1908? e kadar T?rkiye Rumları, Yunanistan geni?Ÿleme politikaları g?tmedi?Ÿi d?nemlerde altın devirlerini ya?Ÿamı?Ÿlardır.Ticaretle zenginle?Ÿme ?l??lerine g?re e?Ÿitim ve k?lt?r alanında yatırımları artacaktır.Atina ve İstanbul kar?Ÿı kar?Ÿıya gelecek, milli kilise ile patrikhane arasında ?eki?Ÿmeler ya?Ÿanacaktır.Yunanistan?ın ?Megola İdea? fikri T?rkiye Rumları arasında yayılacak,Rumlar siyasi tercihlerini Prens Sabahattin taraftarı olarak g?stereceklerdir.Patrikhane 1918-1922 yılları arasında Yunan idealine hizmet edecek, geleneksel politikasından ayrılacaktır.İ?Ÿgal d?neminde T?rk ahaliyi rahatsız edecek davranı?Ÿlarda bulunacaklardır.Cumhuriyet d?neminde patrikhanenin dı?Ÿarıya ?ıkarılamamasının nedenleri olarak Rum kilisesinin g?c?n?n artırılmaması ve Rum mal varlı?Ÿının de?Ÿerinin ?ok olması y?z?nden olmu?Ÿtur.

?

T?rk-Yunan ili?Ÿkilerinin iyi oldu?Ÿu d?nemlerde Rum n?fus rahat etmi?Ÿ,k?t? oldu?Ÿu d?nemlerde Rum n?fusun durumu k?t?le?Ÿmi?Ÿtir.Rumlar tarafından Atat?rk d?nemi olarak algılanan bu d?nemde yurtta?Ÿ ve Atat?rk sevgisi ?ok yaygındı.İkinci D?nya Sava?Ÿı sırasında 20 kurra askeri olmaları, varlık vergisi,Kıbrıs meselesi ,6-7 Eyl?l olayları Rumların T?rkiye dı?Ÿına g?? etmelerini hızlandırmı?Ÿtır.1930?lu yıllarda Nikolas Toptas ,Karamanlılardan Zihni ?zdamar milletvekili oldular.1946?dan ba?Ÿlayarak Nikolas Faka?elis Vasil Konos,Ahileas Moshos,Aleksandros Hacopulos,Hıristos İoanidis milletvekili se?ilmi?Ÿtir.??????????

?

T?RKİYE RUM BASINI FAALİYETLERİ

?

1918'e kadar durgun kalan bu basın, M?tareke'nin ilanı ve İstanbul'un i?Ÿgali ile ırk?ı e?Ÿilimleri a?ı?Ÿa vurur. İstanbul'un, kurulacak Yunan İmparatorlu?Ÿu'na terkini, T?rklerin Avrupa'dan kovulmasını a?ık?a talep ederler. Yazarları da Osmanlı Matbuat Cemiyeti'nin dı?Ÿında kendi ?rg?tlenmelerine giri?Ÿir.

?

Anadolu'daki bozgun, İstanbul'un Rumca basınının ve yazarlarının sonu olur. Gazeteler kapanır, gazeteciler yurt dı?Ÿına ka?ar. T?rk d??Ÿmanlı?Ÿı yapmamı?Ÿ bir gazeteci nesli ortaya ?ıkar.

1923-1941 arasında İstanbul'da 28 Rumca gazete ve dergi g?r?l?r. Bunlardan 24'? g?nl?k siyasi gazetedir: Aniksartitos, Asipis, Avyi, Apoyevmatini, Dimokratia, Dimokratis, Efimeris, Espirini, Estia, İmeris Yana, Katimerini, Metaritmisis, Metapolitefsis, Otipor, Patris, Politia, Politersis, Proodos, Proini, Ta Hronika, Ta Neotora, To Vima, To Fos. Kimi birka? sayı, kimi de birka? yıl ?ıkar.

Efimeris (1943-?), Vima (1946-1952), Keravnos (1947-1951), Kiryakatiki Proia (1947-1960), Hronos (1947-?), Apostolos Adreas (1951-1964), Elefteri Foni (1952-1965), Embros (1952-1965), Ta Nea (1953-?) gibi gazeteler de yayımlanır. Aralarında en ?nemlisi g?n?m?ze kadar ya?Ÿamını s?rd?ren Apoyevmatini sayılır.Haftalık dergilerden Fos, Foni, mizahi Okopanos, 15 g?nl?k Kopanos, dini olarak da aylık Hıristiyaniki Estia ile aylık Ortodoksia yayımlanır. İstanbul'daki Rumların sayısı azaldık?a gazeteler de azalır.Halen yayınlanan Apoyevmatini ile İho (Yankı) gazetesi Rum cemaatine hitap etmeyi s?rd?r?yor.

???????????????????????

T?RKİYE ERMENİLERİNE KISA BİR BAKI?ž

?

Ermenilerin gittik?e laikle?Ÿen ve standartla?Ÿan ve modernle?Ÿen g?nl?k hayatta kom?Ÿuları T?rklerden kendilerini ayırt edecek somut bir ?Ÿey kalmamakta T?rklerle karma evlilikler artmaktadır. İstanbul Ermenileri batı Ermenilerinin kalbi sayılabilir.Bug?n d?nyada 6-7 milyon Ermeninin oldu?Ÿu tahmin edilmektedir.T?rkiyede 70-80bin kadar ki?Ÿinin kaldı?Ÿı s?ylenmektedir.T?rkiye Ermeniler i?in ?nemlidir.Diaspora Ermenilerinin ?o?Ÿunlu?Ÿu T?rkiyeden g?? edenlerden olu?Ÿur.19yy.ba?Ÿında İstanbul en kalabalık Ermeni ?Ÿehri olmu?Ÿtu.Osmanlıda sahip olunan bu ayrıcalıklı g?? 19yy sonlarında kayıp olmaya Beyrut ?L?bnan,New York-Paris gibi ?Ÿehirler Ermeniler i?in cazibe merkezi olmaya ba?Ÿlamı?Ÿtı.Bug?n ermeni patrikli?Ÿi İstanbulda bulunmaktadır.Ermeni toplumu i?in Hıristiyanlık ve kilise kimli?Ÿin vazge?ilmez par?ası olmu?Ÿtur.Bug?n batı Ermenileri i?in en ?nemli merkez İstanbul olarak g?z?kmektedir. Ge?mi?Ÿte İstanbullu terk eden Ermenilerin yerini anadolu Ermenileri almı?Ÿtır.Bu g?? beraberinde ermeni cemaatleri arasında hakimiyet m?cadelesinin verilmesine Sebep ?olmu?Ÿtur.Ermeni toplumu i?in en b?y?k endi?Ÿe karma evlilikler olacaktır.Laikle?Ÿme ile birlikte resmi nikah i?Ÿlerini de yapmaya ba?Ÿlayan Ermeniler d??Ÿ?nlerini kimlikleri i?in vaz ge?ilmez bir unsur yapacaklardır.Bug?n ermeni toplumu dikkatleri ?zerine fazla ?ekmeden ya?Ÿamaya ?alı?Ÿmakta yazları tatil i?in? kınalı ada da? toplanarak cemaat i?i dayanı?Ÿmayı s?rd?rmeye ?alı?Ÿmaktalar.E?Ÿitim konusunda ve konu?Ÿulan dil konusunda T?rkle?Ÿme ger?ekle?Ÿmi?Ÿ gibidir.Etyen Mah?upyana g?re ?genelde azınlık topluluklarının ?zelde ermeni toplumunun en ?nemli sorunları Lozanın tam uygulanmaması ,laik kimlikli bir vatanda?Ÿlı?Ÿın olu?Ÿmaması ve yine 1935 yılında ?ıkan 2672 sayılı Vakıflar Kanunu ile ortaya ?ıkan Ermeni toplumun gayrı menkullerinin durumu idi. Devlet ve b?rokrasi gayrı menkuller ?zerinde ermeni toplumunun haklarını kısıtlamakta idi.Ermeni meselesi devletin i? dinamiklerinden kaynaklanmaktadır.Yazdı?Ÿı eserin adı kendisinin Ermenini kimli?Ÿinin in?Ÿasında ?teki olmaktan ?Ÿikayet?i oldu?Ÿunu s?ylemesine ra?Ÿmen ?teki olmadan ermeni kimli?Ÿini in?Ÿa etmesinin m?mk?n olmadı?Ÿıdır.Bu paradoksal tutum cumhuriyet elitlerinin de sorunu olacaktır. Onlar hem azınlıkları T?rkle?Ÿtirmek hem de azınlıklara esas itibari ile g?venilemeyece?Ÿini s?yleyeceklerdir.?

T?RKİYE ERMENİLERİNDE BASIN

Istanbul ve Tiflis?in bir zamanlar ermeni basınının en ?nemli ocakları oldu?Ÿunu, 1832?den bu yana Istanbul?da 300?den fazla periyodik yayın basıldı?Ÿını, bug?n 60.000 ermeninin ya?Ÿadı?Ÿı kentte, 6 periyodik yayın oldu?Ÿunu, 2?si g?nl? Jamanak ve Marmara gazeteleri,Agos haftalık gazetesi, Jbid aylık ?ocuk dergisi, patrikhanenin Lraper haber b?lteni ve Ermeni hastanesinin Surp Prgi? aylık dergisi oldu?Ÿunu oldu?Ÿunu s?yleyen Haddecyan, Istanbul?un bir k?lt?r merkezi oldu?Ÿunu, bug?n de bu gelene?Ÿin devam etti?Ÿini s?zlerine ekledi. Istanbul ermenilerinin, Ermenistan ve T?rkiya arasında ili?Ÿkilerin tesisinden b?y?k kazanımlar elde edece?Ÿini, bunlar arasında, okullar i?in Ermenistan?dan ??Ÿretmenler getirilmesi, sanat adamlarının davet edilmesi de bulunuyor.?

T?rk-Ermeni diplomatik ili?Ÿkilerinin olmadı?Ÿı ko?Ÿullarda, Ermenistan ve T?rkiye birbirine d??Ÿman devletler gibi olmakta, bu durumda Istanbul ermenileri kendi kimli?Ÿini korumak i?in sadece kendi g?c?nden faydalanmakta, ve ne ?z?c? ki her ge?en g?n Istanbul ermenilerinde T?rk?e kullanımı yaygınla?Ÿmakta, g?nl?k Jamanak ve Marmara gazeteleri okuyucu kaybetmektedir diyen Haddecyan, ?Fakat 10-20 yıl sonra ne olacak, bilmiyorum? diyor.

?

Ali ?zt?rk

HaberK?lt?r.Net

?

?