Tartı?Ÿmayı Alain De Botton'un 'Ateistler İ?in Din' kitabı ate?Ÿledi. De Botton'un Ateistler i?in aradı?Ÿı dini, dinler tarihi konusunda uzman Aytun? Altındal, eski bir inan?sız olan Ulvi Alackaptan, 'Ateistler İ?in Din K?lt?r? ve Ahlak Bilgisi' kitabının yazarı ?Ÿair H?seyin Akın ve Sosyolog Hasan ?elikkaya'ya sorduk.

Ateistler neden bir Tanrı arıyor??

D?nyaca ?nl? İsvi?re k?kenli İngiliz yazar Alain de Botton'un ge?ti?Ÿimiz g?nlerde ?ıkan yeni kitabı 'Ateistler İ?in Din' yeni bir tartı?Ÿmanın da kapısını a?tı. Sek?ler hayatın i?inde bireyler dinden uzakla?Ÿırken etik, sanat ve edebiyat gibi alanlarda zayıflıyor hatta basit?e mutsuz oluyor 'pop-filozofa' g?re. ?a?Ÿımızın endi?Ÿeli ve yalnız, modern insanının mutsuzlu?Ÿunu dinden uzakla?Ÿmak olarak tarif ederken; okuyana '?ılgınca' gelebilecek bir ?neride bulunuyor. Dinlerin i?inden Tanrı inancı hari? tutularak e?Ÿitimden sanata, kibarlıktan dayanı?Ÿma duygusuna ya?Ÿamı do?Ÿrudan etkileyen yorumları almak ve yeni bir 'din' imal etmek! Bug?ne kadar a?Ÿk, stat?, seyahat, mimari gibi alanlarda yazdı?Ÿı kitapları milyonlarca satan Alain De Botton, bu kitabıyla inananları da inanmayanları da hayli provoke edece?Ÿe benziyor.?

En az bunun kadar provoke edici bir kitap daha ?ıktı aynı g?nlerde: 'Ateist Aforizmalar'... '?oksatar' yazar Jack Huberman, Amerika'da y?kselen k?ktendincilik ve cehalete tepki olarak yazdı?Ÿını s?yl?yor kitabını. Amacının, aslında 'dini saplantıları bertaraf ederek ??km??Ÿ d?nyamızı iyile?Ÿtirmek' oldu?Ÿunu belirtiyor. İddiasına g?re 'inananların tutturdu?Ÿu kibirli yoldan ?evrilmesini' de Woody Allen'dan Picasso'ya, Tarık Ali'den Mustafa Kemal Atat?rk'e ?ok ?e?Ÿitli alanlardan tanınmı?Ÿ isimlerin c?mleleriyle yapmaya soyunmu?Ÿ. Mustafa Kemal Atat?rk deyince hemen celallenmeyin ??nk? 'Ateist Aforizmalar'da İsa Peygamber'e bile yer var! Bu arada kitaptan en azından Atat?rk'?n c?mlesini buraya almalıyım ki bir fikir verebilsin size: 'Egemenli?Ÿini s?rd?rmek i?in dine ihtiya? duyanlar zayıftır. Bu tıpkı halkı bir tuza?Ÿa d??Ÿ?rmeye benzer. Benim halkım demokrasinin ilkelerini, hakikatin prensiplerini ve ilmin ??Ÿretilerini benimseyecektir. Hurafeler tek tek yok edilmelidir.'????

'İnanmak ya da inanmamak' meselesi yine bu g?nlerde a?ılan bir davayla aynı zamanda yargının da g?ndemine ta?Ÿındı. Karikat?rist Bahadır Baruter'e ?izdi?Ÿi camili bir karikat?rde halkın bir b?l?m?n?n dini de?Ÿerlerini a?Ÿa?Ÿıladı?Ÿı gerek?esiyle bir yıl hapis istemiyle dava a?ıldı. Baruter, bu konuyla ilgili ilke olarak konu?Ÿmama kararı aldı; belli olmaz belki bir gazeteci dostuna r?portaj verebilir ama tam da davanın a?ıldı?Ÿı g?nden birka? g?n ?nce Gazeteci G?lenay B?rek?i'nin edebiyat sitesi?www.egoistokur.com'a?bir yazı yazmı?Ÿtı. İnanmak ya da inanmamak de?Ÿil ama muhalif duru?Ÿuyla ilgili ?ok ?arpıcı tespitlerini o yazıdan alıntıladım (Yazının tamamını siteden okuyabilirsiniz):?
'Ben ?lkeme kar?Ÿı sitemliyim ??nk? benim ?lkem ba?Ÿımsız bir ?lke de?Ÿil. Ben k?resel kapitalizmin bir uydusunda ya?Ÿıyorum.????
...
G?r?nen o ki k?resel kapitalizm bu g?nlerde ?lkemde bir devrim ger?ekle?Ÿtiriyor. Rejim el de?Ÿi?Ÿtiriyor; devlet el de?Ÿi?Ÿtiriyor. Buna ne seviniyorum ne de ?z?l?yorum, sadece izliyorum, yansızlıkla ve anlamaya ?alı?Ÿarak.???
...
Bu de?Ÿi?Ÿime halkı ikna edebilmenin ba?Ÿlıca pazarlama imgesi 'demokrasi'. ??nk? 'demokrasi' kolayca s?m?r?lebilecek bir zaafı, bir yarası, bir ezikli?Ÿi, kısacası bir a?Ÿa?Ÿılık kompleksi bu ?lkenin. ?ok derin travmaların yarattı?Ÿı ?ok y?ksek bir kompleks... En acıklısı, ?lkem demokratikle?Ÿti?Ÿini sanarak de?Ÿi?Ÿecek ama asla demokratik bir ?lke olamayacak. Ne yazık ki...'?
Hem s?z konusu iki kitap hem de Baruter'e a?ılan dava nedeniyle 'inan?lar' meselesini konu?Ÿtuk uzmanlarla. Ateizmin geni?Ÿ bir tarifi ve bir?ok alt dalı var dolayısıyla haberde genel bir tanım olarak kullanıldı. Konu?Ÿtu?Ÿunuz ki?Ÿiler arasında neden bir ateist yok demeyin, ??nk? sadece bir karikat?r nedeniyle bir yıl hapis istemiyle yargılanan Bahadır Baruter ?rne?Ÿinde oldu?Ÿu gibi kimseyi 'hedef tahtası'na koymak istemedim...

Ateist?ilik oynayanlar bo?Ÿa k?rek ?ekiyor???????
Dinler tarihi konusunda uzman Ara?Ÿtırmacı Aytun? Altındal, De Botton'un ?nerisinin yeni bir ?Ÿey gibi sunulmasına kar?Ÿı ?ıkıyor ve iman ile inancın farklılı?Ÿının altını ?iziyor:

Alain de Botton'un ?nerisini nasıl de?Ÿerlendirdiniz?????

Bakın b?yle ?neriler son ?? y?z yıldır yapılıyor. Bazı ki?Ÿiler bu t?r kendilerince ?ok parlak sandıkları fikirleri kamuya sunarlar. Botton da b?yle. ?žimdi bakın, felsefe ve mantıkta kullanılan ve elementer bilgi sayılan bir kaziye (?nerme) var, buna 'contradiction in terms - kendi kendiyle ?eli?Ÿen bilgi' denir. Hem Tanrı olmasın hem de din olsun, buna zırvalamak denir. Bu nedenle Botton ile vakit kaybetmeyelim di?Ÿer sorularınıza ge?elim...

'Dinler insanlara nasıl ya?Ÿayacakları ve ne i?in ?alı?Ÿacakları konusunda yol g?sterir ayrıca sanat da ??Ÿretici, iyile?Ÿtirici ve ahlaklı olmalı' diyen Botton, uygarlıkların dinler sayesinde kuruldu?Ÿunu savlıyor. Sizce uygar d?nya din olmadan kurulabilir miydi??????

G?n?m?zde T?rk?eye 'din' diye ?evrilen 'religion' kelimesi Latince 'religio'dan t?retilmi?Ÿtir. 'Religio', Paganlar tarafından kullanılan bir kavramdı ve 'bireyin bilinmeyenlerle kurdu?Ÿu i?sel ba?Ÿ anlamına geliyordu. Hıristiyanlık bu kelimenin sonuna 'n' harfini ekledi ve 'bilinmeyenle bizim usul?m?zde ba?Ÿ kurmak' anlamında 'religion' kelimesini t?retti. Ne var ki g?n?m?zde t?m ilahiyat dallarında din kelimesi 'tarik=yol=sıratı m?stakim' anlamında sadece İslamiyet i?in kullanılır. Hıristiyanlık teknik anlamında bir din de?Ÿil bir k?ltt?r; Yahudilik ise bir 'mode of existence' yani var olu?Ÿ tarzıdır. Monotheism denildi?Ÿinde i?Ÿte bu ?? theist anlayı?Ÿ anla?Ÿılır. Paganlar ve daha sonra Al?Ÿimist, Hermetist ve Ezoteristler inan?lı fakat ?rg?tlenmi?Ÿ Theism'in ki?Ÿiyi zorladı?Ÿı 'dogmatik iman'a ba?Ÿlı de?Ÿillerdi ve uygarlı?Ÿı ba?Ÿlatanlar da inan? sahibi olan insanlardı, iman sonradan ortaya ?ıktı.???????

Din olgusu sek?ler bir hayatta layıkıyla ya?Ÿanabilir mi? Ya da daha do?Ÿrusu neden T?rkiye'de laiklik, Batılı anlamda sek?lerlik gibi algılanamıyor??

Hi? kuskusuz Jakoben Fransız laisizmi'nin y?nlendirdi?Ÿi bir hayattan vicdanen daha ?zg?r bir ortam olu?Ÿturur. Ceberut de?Ÿil m?samahayla y?nlendirilen bir hayat. Ben kendi adıma ?s?yleyeyim bunu 40 yıldır savunuyorum ama bazı cahiller bu s?zlerimden dolayı adımı Hilafet?i-Marksist'e ?ıkardılar. Ama artık anla?Ÿılmaya ba?Ÿlandı ki T?rkiye ve İslam i?in d?nyevilik e?Ÿittir sek?lerizm, Fransız modeli laisizm'den ?ok daha uygun bir uzla?Ÿma alanıdır.?

Ateizmin tarihi, ortaya ?ıkı?Ÿı hakkında yazılarınız da var ama bunları okumayanlar i?in neler anlatabilirsiniz?????

Bu konuda ?ok yazım yayınlandı, bir?ok tartı?Ÿmaya da katıldım; hem T?rkiye'de hem d?nyada. Ger?ek anlamda ateist olabilmek m?mk?n de?Ÿildir. En kısa deyi?Ÿle, ateist olabilmek i?in Tanrı'nın varlı?Ÿını ?nce kabul etmek sonra da reddetmek gerekir. Benim bu konuda ?? yıl ?nce yayınlanan 'Why Did God Change His Mind' adli bir de kitabım var. Orada anlattıklarımı size ?Ÿ?yle ?zetleyebilirim: İlahiyat a?ısından Tanrı'nın varlı?Ÿı veya yoklu?Ÿu konusunda tartı?Ÿma yapmak mahalle kahvesinde h?k?met kurmaya benzer. ??nk? Tanrı'nın varlı?Ÿı ba?Ÿka bir olay, Tanrı'nın mevcudiyeti (presence) ba?Ÿka bir olaydır. Varlık tartı?Ÿması ontolojik bir tartı?Ÿmadır ve Din felsefesi a?ısından ?ok da ilgi duyulan bir konu de?Ÿildir. Kısacası ateist?ilik oynayıp ilgi ?ekmek isteyenler bo?Ÿa k?rek ?ekmektedirler. Ama deist bir inancın sahibi olmak ?rg?tl? theism'in zorlamalarından kurtulmayı sa?Ÿlar. Tanrı'ya inanıp, ?rg?tl? theism'in dogmalarına iman etmemektir deizm...

Marks'ın 'Din kitlelerin afyonudur' s?z? ?ok sık hatırlatılır inan? tartı?Ÿmaları yapılırken. Ateizm T?rkiye'de bir d?nem ?zellikle solcu olmakla e?Ÿde?Ÿer tutulurdu. Bu yakla?Ÿımı nasıl de?Ÿerlendirmek gerek????

Marks'ın o s?z? cımbızlanarak alınmı?Ÿ ve solcuları karalamak i?in kullanılmı?Ÿtır. Hi? kuskusuz hem kendi Tanrı anlayı?Ÿına sahip hem de sosyalist-kom?nist gibi d?nyevi ideolojilere ba?Ÿlılık duyulabilir. Yeter ki ki?Ÿi bunları istismar amacıyla kullanmasın.

Eski ateistler 'abdestli kapitalist' oldu??

Tiyatro oyuncusu Ulvi Alacakaptan,?hayatının bir d?nemini 'ateist' olarak ya?Ÿamayı se?mi?Ÿ biri. Ki?Ÿilerin inan?larına dair sorular sormak takdir edersiniz ki zor bir durumdur. Alacakaptan, sorularımı i?tenlikle yanıtlarken kendine taparak ?zg?rle?Ÿti?Ÿini sananlara g?ndermeler yapıyor...

Alain de Botton'un ?nerisini eski bir 'inanmayan' olarak nasıl de?Ÿerlendirirsiniz???????

Kitabı okumadım ancak Alain Bey'in mizah y?n?n?n bilimsel g?r??Ÿ?nden a?Ÿır bastı?Ÿı belli. Zaten vahyi dinler konusunda bu zatın bir ?nerisi olamaz. Kendisini vahyeden bir varlık olarak ?neriyorsa ya ?Ÿu an akıl hastanesindedir ya da hen?z yakalanmamı?Ÿtır. Temel insani de?Ÿerler felsefi bir konudur. H?manizmin ise bir?ok ?e?Ÿidi s?z konusudur. Hi?bir ?stat, bu konuda evrensel bir ayıklama yapamaz. Dinin bir ihtiya? oldu?Ÿu tartı?Ÿmasızdır, din disiplinlerini t?mden reddedenler bile bir din-ya?Ÿam yolu tutturduklarını savlıyor...?

Din bir ihtiya? ise ateizm de inanmama ihtiyacı olarak yorumlanabilir mi?

İnsan yaradılı?Ÿı gere?Ÿi kendinden ?st?n bir varlı?Ÿa tapınma gereksinimi duyar. Ben saf bir ateist olmanın imkansıza yakın zorlukta oldu?Ÿunu bilirim. Kendine taparak ?zg?rle?Ÿti?Ÿini sananları da tanırım...??

Din, sek?ler hayatta layıkıyla ya?Ÿanır mı????

Mekke'den cehenneme Moskova'dan cennete gidebilirsiniz. Ben d?r?st sek?ler bir y?netimi ?Ÿeriat adı altındaki bir mezhep saltanatına tercih ederim.?

Bug?nlerde sık?a telaffuz edilen dindarlar neden pop?ler televizyon dizilerinde yok tartı?Ÿması, 'ba?Ÿ?rt?l? kadın oyuncuları neden g?rm?yoruz' ?zerinden y?r?t?l?yor. Sizce birinin m?tedeyyin oldu?Ÿunun anla?Ÿılması i?in b?yle bir simge gerekli mi??

Ba?Ÿ?rt?s? bir simge de?Ÿil tesett?r?n bir par?asıdır ancak manen ?rt?nmeyi tek ba?Ÿına sa?Ÿlamaz. ?zellikle iktidar nimetine gark olmu?Ÿ hanımlarımızın 'ba?Ÿ?rt?l? tesett?rs?z' halleri hazindir. Bu konuda biz erkeklerin bize de farz olan tesett?r konusunda inan?sızlardan farklı oldu?Ÿumuzu vurgulamayan bir giyim stili tutturdu?Ÿumuzu itiraf etmeliyim. Genelde bir kimsenin inancı beni kesinlikle ilgilendirmez.?

Ateizm T?rkiye'de bir d?nem ?zellikle solcu olmakla e?Ÿ de?Ÿer tutulurdu.?

Sosyalizm bir ideolojidir. İnsan zihninin ?r?n?d?r. İlke olarak inanmakla ilgili de?Ÿildir.?

Yine o d?nem solcu olanların, liberalle?Ÿti?Ÿi ve ?o?Ÿunun beyaz yakalı oldu?Ÿunu da d??Ÿ?n?rsek, T?rkiye'de konjonkt?rle inan? d?nyası arasında nasıl bir ili?Ÿki var sizce????????????

T?rkiye'de Marksistler kapitalizmi ??Ÿrendi. 12 Eyl?l sonrası bizzat kapitalist veya profesyonel m?te?Ÿebbis oldular. Son yıllarda ise bizim(mi)kiler kapitalizme guslettirdiler ve abdestli kapitalist oldular. Alain Bey gibi, ?Ÿu an ismi bilinen-bilinmeyen, yetenekli-yeteneksiz, g?revli-g?revsiz bir?ok ki?Ÿi zuhur etti. Musevilik, Hıristiyanlık ve M?sl?manlık ki bunların ortak ismi İslam'dır; bir?ok mezhep anlayı?Ÿı, tarikat boy g?sterdi. Sihler, Bahailer, Kabalatistler'den scientitistlere kadar bir?ok t?rev var. İne?Ÿe de, Michael Jakson'a da tapan var olacak. Tapma duygusu insana hastır...??

İnan?sızların ola?Ÿan?st? zor durumlar kar?Ÿısında inananlara d?n??Ÿt??Ÿ?n? g?rd?k. Bu d?n??Ÿ?m? nasıl de?Ÿerlendiriyorsunuz???

Depremde, sava?Ÿta ya da t?rb?lanstaki u?akta insanlar kalubelada Allah'a verdikleri iman s?z?n? hatırlar; ?ok azı da b?ylece ?z?ne d?ner. U?ak, t?rb?lansta; adam korku i?inde; yanındaki rahibe d?ner: 'Peder Bey, bir ?Ÿeyler yapsanıza!' Yanıt: 'Ben ?retimde de?Ÿil pazarlamadayım.'

Solcular dinsiz olmayabilir; asıl mesele M?sl?manlar kapitalist olabilir mi?

?žAİR-yazar H?seyin Akın, 7 yıl ?nce 'Ateistler İ?in Din K?lt?r? ve Ahlak Bilgisi' kitabını yazmı?Ÿtı... Haber7.com'daki k??Ÿesinde Botton'un ?nerisini akılcı buldu?Ÿunu okuyunca ona da fikrini sorduk...?

Alain De Botton'un ?nerdi?Ÿi 'din'in sosyolojik kar?Ÿılı?Ÿı var mı sizce?

Botton modern insanı i?ine ?eken, hantalla?Ÿıp yayvanla?Ÿan bir inkar bo?Ÿlu?Ÿu kar?Ÿısında d??Ÿ?nmeye davet ediyor. Aynı zamanda Tanrısızlık kaynaklı enkazı kaldırmakta bir ?e?Ÿit Tanrı inancının getirilerini kullanmayı teklif ediyor. Aslında bu din ve Tanrı inancının toplumu pozitif anlamda bi?imlendirdi?Ÿine dair bir itiraftır. Comte'un s?yledi?Ÿinin aksine, din de?Ÿil pozitivizm zamanın ger?eklerine ve derin ihtiya?larına kar?Ÿı s?recini tamamlamı?Ÿtır. Tanrısız bir d?nyayı olu?Ÿturabilmek i?in bile Tanrısal olanın mirasından yararlanıyor farkında olmadan. Botton'un ?nersisi bir yanıyla da 'faydacı'. ??nk? kural koyucu mutlak bir varlı?Ÿa dayanmaksızın dinlerin mirasından istifade etmek ge?ici bir ??z?mden ?teye gidemez. Toplum, bir inan? ?zere bir davranı?Ÿın ?zerinde birle?Ÿmemi?Ÿse o davranı?Ÿı uzun s?re ta?Ÿıyamaz. Fakat sa?Ÿlıklı bir birey ve toplum olu?Ÿturmaya hizmet edecek dini unsurların kullanılması inananlarla inanmayanlar arasındaki berzahın daha fazla a?ılmasını engelleyebilir.???

Siz de 'Ateistler İ?in Din K?lt?r? ve Ahlak Bilgisi' isimli bir kitap yazdınız, sizin ?ıkı?Ÿ noktanız neydi?????????????

2005 yılında yazdı?Ÿım kitap 'ateist dogmatizm'e kar?Ÿı, 'sıkıysa bilerek inkar et' teklifi getirmekti. Tehdit de?Ÿil teklif yani. Bunun hi? de kolay bir ?Ÿey olmadı?Ÿını her ateist anlayacaktı sonunda. ??nk? memleketimizdeki ateizm entelekt?el bir zemine dayanmıyordu. Din ve Tanrı konusunda ne kadar kıt bilgiye sahip olursa insan, sanki daha bir aydınlanmı?Ÿ kabul ediliyordu. Bu ?eli?Ÿki ve paradoksları bir ders kitabı formatı i?ersisinde ?nitelere ayırarak, ortaya koydum. Kitabın sonunda ateistler i?in 10 soruluk tek ders ve bekleme sınavı sorularına yer verdim. Yer yer ironik, g?ler y?zl? bir kitap ?ıktı ortaya. Kimseyi bir yere ?a?Ÿırmadım. İnanmama hakkını da inanan insanlara hatırlatarak evrensel ate haklarını hatırlattım. Benim yaptı?Ÿım ?Ÿey T?rk tipi ateistler i?in bir t?r dini anlama kılavuzuydu.?

T?rkiye'de ?zellikle solcu olmakla e?Ÿde?Ÿer tutulan geni?Ÿ anlamıyla ateizmi nasıl de?Ÿerlendiriyorsunuz???????

T?rkiye'de sol ve sosyalizm bir t?rl? ateizm yaftasından kurtulamamı?Ÿtır. Bu bug?n bile ne yazık ki b?yle. Ortado?Ÿu ?lkelerinde tam tersidir? bu durum. Suriye'de, L?bnan'da, Mısır'da sosyalistler aynı zamanda camii cemaatidirler ve dindardırlar. T?rkiye'deki m?zmin din kavgaları sol kesimi din konusunda ketum kılmı?Ÿtır. Sol aydın dini toplumu geri bırakan bir unsur olarak g?rd??Ÿ?nden dindar insanlara kar?Ÿı da hep bu anlayı?Ÿla hareket etmi?Ÿ ve halkın de?Ÿerleriyle kavgalı bir g?r?nt? ortaya ?ıkmı?Ÿtır. Sosyalist bir insan neden inan?lı bir insan olamasın ki? Bir insanın hem kapitalist hem M?sl?man olup olamayaca?Ÿıdır asıl mesele.

Bug?nlerde sık?a telaffuz edilen dindarlar neden pop?ler televizyon dizilerinde yok tartı?Ÿmasını takip ediyor musunuz; daha do?Ÿrusu neden ba?Ÿ?rt?l? kadın karakterler yok? Sizce neden yoklar ya da g?r?nmezler??????????

Ba?Ÿ?rt?l? kadın oyuncu g?rememe mevzusu imajlar kirlili?Ÿine yol a?mamak gibi bir tedbire dayalıdır. Her ?Ÿeyin hızla kirletildi?Ÿi bir toplumda ba?Ÿta semboller olmak ?zere bir ?Ÿeyler de temiz kalsa fena mı olur? Elbette dindarlık ?l??t? kabuk de?Ÿil ?zd?r. ?žekil de?Ÿil ruhtur. Dini k?lt?rden, k?lt?r? dinden yalıtamazsınız. G?rd?klerimiz ?zerinden insanlara inan? notu vermek tabii ki sakat bir ?Ÿey.

Dinsizlik de bir dindir?????????

S?z konusu inan?lar olunca meseleyi bir din sosyologuna sormadan olmazdı. Sosyolog ve ilahiyat?ı Prof. Hasan ?elikkaya meseleye dipnotlar ?er?evesinde bakıyor tabii ki...

Alain de Botton'un ?nerisini sosyolojik a?ıdan uygulanabilir buluyor musunuz?

Bu yeni bir ?neri de?Ÿildir. Tarihte buna benzer ?alı?Ÿma yapanlar vardır. ?zellikle Comte'un pozitivizminde bu husus daha a?ık g?r?l?r. O da 'İnsanlık Dini' adıyla bir din icat etmeye ?alı?Ÿmı?Ÿtı. Ancak ?o?Ÿunluk tarafından benimsenmedi.????????

Din bir ihtiya?sa inanmamak da bir ihtiya? olarak kabul edilebilir mi?

Din, hem sosyolojik hem de psikolojik bir ihtiya?tır. İnanmak kadar, tapınmak da bir ihtiya?tır. Tarihte uygarlıksız bir toplum g?sterilebilir ama inan?sız bir toplum g?sterilemez. Din duygusu insanlarda, mide gibi, do?Ÿu?Ÿtan vardır. İnkar da edilemez, iptal de edilemez. Dini inkar etmek de yine bir din icat etmek demektir ki buna pratikte 'dinsizlik dini' denir. Bu a?ıdan yery?z?nde inan?sız insan yoktur, sadece farklı inan?lara sahip insanlar vardır. Ateizm de dinsizlik de?Ÿil, Tanrısızlık demektir. Budizm gibi tanrısız dinler de var. Dinler tarihi kaynaklarında bunun gibi ?ok ?rnek vardır. Dinin ihtiya?lılı?Ÿı konusunda ?Ÿu ?rne?Ÿi verebiliriz: Profes?r Bury, Kant hakkında: 'Kant, ?n kapıdan kovdu?Ÿu Tanrıyı, ahlakı kurtarmak i?in, arka kapıdan, gizlice i?eri soktu' der.(Adnan Adıvar, Tarih Boyunca İlim ve Din, I, 356)

G?lay Altan

Ak?Ÿam