?
Rıhle?nin ?Ahıret? sayısı ?zerine yazmayı d??Ÿ?n?yordum uzun zamandır. Sitemizde bir tanıtım yazısı yayınlandı epey ?nce. Neredeyse yeni sayı ?ıkacak. Olsun. Bu sayının ??zel? bir sayı oldu?Ÿunu d??Ÿ?n?yorum. Ar?Ÿivlik bir sayı. Tarihi bir sayı. Hayati bir sayı? Bunun i?in ?en g?zel ?Ÿekilde s?ylenmi?Ÿ?i paranteze alarak birka? s?z s?ylemeyi ?Behey Yunus sana s?yleme derler/Ya ben ?leyim mi s?ylemeyince? minvali ?zere l?zumlu g?r?yorum. Konu, ??Ÿahsi l?zum? tırna?Ÿından ?ıktı?Ÿı zaman, ?s?z?ler yerini bulmu?Ÿ olacak ancak? ?
?
?
??l?nce Uyanaca?Ÿımız Ebedi Hakikat: Ahıret? ?sayısı neden ?nemli?
?
Birinci sebep:???a?Ÿın modası? gibi g?r?nen, alı?Ÿtı?Ÿımız hatta ?kanı-k-sadı?Ÿımız? bir ?ok meseleye ait dip notların, tarihin ?ok derinlerinde yer aldı?Ÿını itiraz mahalli bırakmayacak ?ilmi?likte ve ?sarahatte? ortaya koyması. Kanıksamak yapı olarak e?Ÿri t?retilmi?Ÿ bir kelime olmakla birlikte s?zl?k kar?Ÿılı?Ÿı ?nemli: ??ok tekrarlama sebebiyle etkilenmez olmak? ve derdimizi g?zel ?zetliyor.
?
İkincisi: ?Hesap g?n? ?Ÿuurunu kaybetmi?Ÿ insan?a takip edilebilir bir ?ıkı?Ÿ yolunu, yolda y?r?meye devam ederek g?steriyor. ?Yolda? olmayan veya ?yoldan ?ıkmı?Ÿ? par?acı insan m?ktesebatının ambalaj avantajı var g?r?nse de ge?erlili?Ÿi ve uygulanabilirli?Ÿi yok. Bunun i?in bu ?ya?Ÿanmaya devam eden bilgi?ler ?ehemm? niteli?Ÿini koruyor.
?
Derginin ana vurgusunu, Ebubekir Sifil Hoca?ya ve Talha Hakan Alp?e ait iki temel yazı ?zerinden ele almak istiyorum.
?
I. Y?z? Ahirete D?n?k Ya?Ÿamak: Dr. Ebubekir Sifil
?
Ahırete iman kavramının, Allah?a imanın m?temmim c?z?? olmaktan asılarak ?ekip ?ıkarılmaya ?alı?Ÿıldı?Ÿı bir ?a?Ÿın i?inden konu?Ÿuyoruz. Dolayısıyla ?hayatın b?t?n anlam katmanlarıyla sek?ler/d?nya merkezli bir ?evreye??hapsedildi?Ÿi? bir d?zlemde ?ahıret? kavramı ?zerinde d??Ÿ?nmek, ?kapak dosya? h?viyetini ?ok a?Ÿan bir dikkat ve hassasiyet gerektiriyor. Bug?n, varlı?Ÿa ve darlı?Ÿa ?imtihan? ?Ÿuuruyla bakmaktan ikrah eden bir zihniyetler komisyonu, dini d?nya lehine d?n??Ÿt?rmek i?in ?Ÿuur-altı y?nlendirmelerin tazyikıyle ?asıl g?zel/hayırlı ve kalıcı? olanın ihmali ve unutturulması istikametinde yeni bir ?d?nya? algısı olu?Ÿturmu?Ÿtur. ?D?nya-hayat, kalp-hayat?tır, sahte-hayat?tır; dolayısıyla da ?de?Ÿersiz?-hayat?tır. Kur?an?da da S?nnet?te de tavsifi b?yledir. Allah katında sine?Ÿin kanadı, kula?Ÿı kusurlu o?Ÿlak ?l?s? kadar de?Ÿeri olmaması, ?ge?ici ve ge?ersiz? olmasıyla ilgilidir.
?
Gayrım?slim d?nya algısı
?
?D?nyevile?Ÿmenin bilincimizde olu?Ÿturdu?Ÿu en b?y?k arıza, d?nya-hayatın zemmiyle ilgili nassların bize de?Ÿil, inkarcılara, hatta onların da haksızlık yapanlarına, zalimlerine hitap etti?Ÿi? ya da eskide kalmı?Ÿ, bug?n i?in ?ok da gerekli olmayan bir olguyu anlattı?Ÿını d??Ÿ?nd?rmesi?dir. Sifil Hoca, bu zihin yanılsamasının, d?nyaya m??mince bakı?Ÿı kaybedip gayrım?slim d?nya ilgisini benimsememizle ilgisine dikkat ?ekiyor.
?
- Muhatabı olan d??Ÿ?ns?n!/?nemsiz
- Uzay g?r?nd?, teyemm?m bozuldu!../Ge?ersiz
?
İ?Ÿte ikitad-amel-ahlak ?izgisinde dinin ve ahıret ?Ÿuurumuzun d?n??Ÿt?r?lm??Ÿ-??r?t?lm??Ÿ-k???lt?lm??Ÿ yeni versiyonu. Halbuki bu sadece ferdi/toplumu ilgilendiren ?m?cerred?, tartı?Ÿılmayan zevkler katagorisinde bir inan? de?Ÿil. Hayatımıza do?Ÿrudan ve ka?ınılmaz etkisi bulunan ?yak?n ?Ÿuuru?muzun merkez noktası. Esas vahim olan ise, mevcut durumun, ?arıza? olarak de?Ÿil, ?olması gereken? ?Ÿeklinde ortaya konması. Ehl-i Kitap, bu ahirete iman ?emanet?ini -vehimlerinin 3 boyutlu oyunlarını seyre dalarak- reddetmeseler de zayi etmi?Ÿlerdir. M?h?rl? sandıktaki hazine gibi ?st?n? ?rtm??Ÿ ve etkisizle?Ÿtirmi?Ÿlerdir. Bu ?Ÿuurlu bir ?tercih?tir ve m?sl?manlar da bu tercihi benimsemek konusunda Ehli Kitab ile ?Ÿuursuzca bir yarı?Ÿa girmi?Ÿ durumdadır. Din, ?sek?ler muhtevalı hukuk/ahlak? alanına itilmi?Ÿ, h?k?mleri d?nya-hayat anlayı?Ÿımıza uyarsa/uydurulabilirse kabul, de?Ÿilse reddedilir hale indirilmi?Ÿtir.
?
?
Netice ve ??z?m:
?
Oysa d?nya-hayat, bir imtihan mahlli ve s?recidir. Ahiret-hayata faydası dokunacak ameller i?Ÿleme ve zarar vereceklerinden ka?ınma yeri ?burası?dır. Ahiret, ?yok? de?Ÿildir; vardır. Cennet ve cehennem de aslıyla ?burada? de?Ÿil, ?orada?dır. Bize ?orada? ka? ?sayılı? g?n azap dokunaca?Ÿı bilgisi de sanıldı?Ÿı kadar ?malum? de?Ÿildir. Her ne kadar ?V?cuhun yevmeizin h??Ÿia/ ve /n?ime?? O g?n ?yle y?zler vardır ki? parantezindeki muhtelif ayetler, bize d?nya-hayatta da ?cennet ve cehennem? kavramlarının izlenebilirli?Ÿine i?Ÿaret ediyorsa da, bu ancak ahıret-hayattakinin ne aynısı/ne gayrısı, k???k bir proto-tipi olacak bir i?Ÿarettir. D?nya-hayat, ahiret-hayatın k?pr?s?d?r. Ve k?pr?ler, kar?Ÿıya ge?mek i?in vardır; ?zerlerine ev kurmak i?in de?Ÿil?
?
Mesele, ?ahiret merkezli bir din ve d?nya algısı, modern alı?Ÿkanlıklarımızla ?rt??Ÿmemesidir. Bu d?nyada ?imtihan? olmak fikrinin bize banal ve itici gelmesidir. Hesap g?n? ?Ÿuurunu yeniden ku?Ÿanmak i?in yapılacak ?Ÿeyi ?Ÿ?yle ?zetliyor Sifil Hoca:
?
- Ahirette bizi neyin bekledi?Ÿi sorusunu acil g?ndem sıralamasının ba?Ÿına almak
- Ve hayatımızı bu endi?Ÿenin temeli ?zerine yeniden bina etmek
?
Ahırete iman b?t?n insanların, yak?n derecesinde ise b?t?n m?minlerin ka?ınılmaz vazifesidir. ?Ahirete Yak?n İman? filmini kalp ekranında seyreden insanın d?nya merkezli bir hayata ba?Ÿda?Ÿ kurması m?mk?n olmaz.
?
?
II. Ahiret Hayatının Mahiyeti: Ha?Ÿr-ı Cismani Meselesi: Talha Hakan Alp
?
Alp?in makalesi, ?ahıret ?Ÿuuru?nu zedeleyici iki mevzuun tavzihi ve tashihi ?zerine oturtulmu?Ÿ: Birincisi, bug?n pek ?ok farklı cenahta yansımalarına ?Ÿahit oldu?Ÿumuz ahiretin mahiyetine ili?Ÿkin yanlı?Ÿ kanaatleri besleyerek Kur?an ve n?b?vvet makamıyla ilgili yanlı?Ÿ yorumlara mesnet te?Ÿkil eden ?ruhani ha?Ÿir? tasavvurunun noksanlarını İbni Sina ?rne?Ÿi ?zerinden delillendirmek; ikincisi ise, vahiy dilinin sembolikli?Ÿi tezi ?zerinden y?r?t?len ve ahiret hayatının mahiyeti ile ilgili tasavvurumuzu do?Ÿrudan etkileyen ?din dili? problemiyle ilgili ayrılık olu?Ÿturan meselelere a?ıklık getirmek.
?
D?nyadaki varlı?Ÿını kulluk merkezinde anlamlandıran insan, bu varlı?Ÿın hakiki anlamını ahirette bulaca?Ÿı inancıyla iman ?Ÿuurunu ta?landırmı?Ÿ, yak?ne ula?Ÿtırmı?Ÿ olur. Bunun i?in Allah?a ve ahirete iman kavramları arda?Ÿık bir b?t?nl??Ÿe sahiptir. Ahiret kavramının ?ger?ek?li?Ÿi ve ruh ve beden b?t?nl??Ÿ? i?inde bir ha?Ÿr-ı cismani?nin ger?ekle?Ÿece?Ÿi nasslarla sabit olmasına ra?Ÿmen, felsefi d??Ÿ?ncenin a?mazı, bu iki m?temmim c?z?? birbirinden ayırarak ahiretin ger?ekli?Ÿini kabul etmesine ra?Ÿmen, ha?Ÿrı, ruhani boyutta ele alarak b?t?nl??Ÿ? bozmasındadır. Dolayısıyla felsefi d??Ÿ?ncenin ?ahiret? inancı sahih de?Ÿildir.
?
Bu ?kadim? gibi?vaz edilen ve?uzantıları g?n?m?zdeki itikadi problemleri tetikleyen i? i?e iki meselenin tashihini, makalenin d??Ÿ?nce hattı ?zerinde ilerleyerek ?zetlemek istiyorum:
?
Pek ?ok ayette dirili?Ÿin cisman?, bedenle olaca?Ÿı konusunda kesin deliller bulunmaktadır. Filozoflardan ?nce Ehl-i s?nnet ya da Ehl-i bid?at hi?bir islami fırkanın, dirili?Ÿin bedenle olaca?Ÿı ?ger?ek?ini inkarı s?z konusu de?Ÿildir. B?t?n fırkalar, ayet ve hadislerdeki a?ık ve yaygın anlatımları esas alarak ha?Ÿrin cismani karakteri ?zerinde fikir birli?Ÿi etmi?Ÿlerdir. İlk ?rt?k reddiyye, ayet ve hadislerdeki ahiret tasvirlerinin umumiyetle sembolik oldu?Ÿu ve ahiret hayatının ger?ek y?z?n? ortaya koymadı?Ÿı d??Ÿ?ncesini dillendiren filozoflardan gelmi?Ÿtir. Yazılı mirasının son d?nemlere en az kayıpla ula?Ÿması ve eserlerinde konuya a?ık ve ayrıntılarıyla yer vermesi sebebiyle bu felsefe ele?Ÿtirilerinin birincil muhatabı İbni Sina olmu?Ÿtur. İmam Gazzali ba?Ÿta olmak ?zere bir ?ok İslam alimi, İbni Sina parantezinde felsefecilerin ?zelde ha?Ÿr ayetlerine, genelde nasların diline y?nelik iddialarını tenkit etmi?Ÿtir.
?
Burada İmam Gazzali?nin tefrik ve temyiz g?c?n? g?steren bir ba?Ÿka konu daha s?z konusudur. İbni Sina el-Adhaviyye fi?l-mead risalesinde ha?Ÿrın cismanili?Ÿini a?ık?a reddederken, daha sonra kaleme aldı?Ÿı e?Ÿ-?žifa ve en-Necat eserlerinde cismani ha?Ÿrın kabul edilebilirli?Ÿinden bahseder. Bu durum bazı ara?Ÿtırmacıları, İbni Sina?nın daha sonraki eserlerinde, eski hatalı fikrinden d?nd??Ÿ?, dolayısıyla İmam Gazzali?nin tenkitlerinin a?Ÿırı oldu?Ÿu d??Ÿ?ncesine sevketmi?Ÿtir. Halbuki mesele yanlı?Ÿtan d?nmekle de?Ÿil, kitapların muhataplarıyla ilgilidir. İbni Sina yaygın okuyucuya/avam hitap etti?Ÿi e?Ÿ-?žifa ve en-Necat?ında a?ıklamayı do?Ÿru bulmadı?Ÿı bazı hassas fikirleri se?kin okuyucuya/havassa y?nelik el-Adhaviyyesinde dile getirerek ayetlerdeki cehennem azabını cismani olarak algılamayı Allah?ın sıfatlarına yakı?Ÿmayaca?Ÿı gerek?esiyle reddeder.
?
Bu reddiyyenin ana sebepleri, felsefi d??Ÿ?ncenin ?lem algısında aranmalıdır. Onlara g?re ?lem ezeli ve ebedidir. Yaratıcı/ilk hareket ettirici m?kemmel d?zenekteki ?lem ?arkını bir kere kurmu?Ÿ ve her ?Ÿeyi sebep-sonu? ili?Ÿkisi i?inde tabii i?Ÿleyi?Ÿine terk etmi?Ÿtir. Haliyle b?yle bir ?lem tasavvuru a?ısından bu m?kemmel kozmozdaki?d?zenin yerle bir olaca?Ÿını ve yeniden kurulaca?Ÿını anlatan cismani kıyamet tasvirleri problemlere yol a?maktadır. Onlara g?re Allah?tan h?dis bir fiilin zuhuru kabil de?Ÿildir, O zaten mucib/ zorunlu faildir ve m?kemmel i?Ÿleyen bir d?zene m?dahale etmesi i?in de bir sebep yoktur. Ayrıca cismani ha?Ÿrın kabul?, tenas?h/ruh g?c? gibi bir problemi de beraberinde getirmektedir. Kaldı ki ahirette de, ruhun, d?nyada iken kendisine bu kadar eziyet eden beden ile birlikte diriltilmesi onun ?d?llendirilmesi de?Ÿil, cezalandırılması olacaktır. Bunun i?in cismani ha?Ÿr ile ilgili ayetler sembolik bir anlatım i?ermektedir ve bunlar havas i?in felsefi s?yleme uygun bi?imde tevil edilmelidir. Zaten Kur?an da, bir burhan/hakikat kitabı de?Ÿil, bir ikna/hidayet kitabıdır. Caydırıcı ve ?zendirici ?zellikteki temsili ifadelerle de insanı iyi d??Ÿ?nce ve davranı?Ÿlara sevketme esaslı maksadı hasıl olmu?Ÿtur.
?
Yukarıdaki temsilci s?ylem, noksan sıfatlardan m?nezzeh ve kemal ile muttasıf bir Allah tasavvuruna aykırı oldu?Ÿu gibi ha?Ÿrı, cismani olarak tasvir etmeleri sebebiyle peygamberlerin s?zlerinin ge?erli?Ÿini ve g?venirli?Ÿini de tartı?Ÿmaya a?maktadır. Meselenin g?n?m?z zihniyeti a?ısından en ?nemli y?n? bu g?r??Ÿlerin tarihin derinliklerinde kalmaması ve modern bilimsel-konjekt?rel s?ylemlerin dayana?Ÿını olu?Ÿturmasıdır.??Ayrıca,?Hıristiyanlıktaki demitolojizasyon uygulamasında oldu?Ÿu gibi Kur?an?ı mitolojiden arındırma projesi de klasik felsefe gelene?Ÿindeki temsilci s?ylemin referanslarına dayanarak i?Ÿlem g?rmektedir ve ?ok hızlı bir yayılma a?Ÿına sahiptir. ?lkemizde akademik mahfilerde y?ksek sesle telaffuz edilen bu s?ylemler, yeni tefsir ?alı?Ÿmalarında da kendine yer bulmaktadır. Meselenin bir ba?Ÿka ?nemli y?n? de ?Ÿu: Bu s?ylemler kendini ?ylesine suret-i haktan g?sterebiliyor ki T?rkiye?de mesela The Secret veya??ekim Yasası?gibi 'motivasyon serisi' kitaplar satı?Ÿ rekorları kırabiliyor. Evreni veya yer?ekimini ilah g?stererek her ?Ÿeyin insanın kendi iradesine ba?Ÿlı oldu?Ÿunu s?yleyen ateist, teist refleksli ki?Ÿisel geli?Ÿim kitapları neye hizmet etti?Ÿi belli olmayan astronomik gelir kaynaklı?Ÿının yanında y?z binlerce insanı itikadi a?mazlara s?r?kleyebiliyor.
?
Netice ne oluyor: İlmin mos-modern yeni merkezleri olan gazete s?tunlarında, elime bir kadeh ?i?ki?mi alıp fetva koltu?Ÿuna kurularak hala İmam Gazzali'nin felsefi d??Ÿ?ncenin ?n?n? tıkadı?Ÿını vaz' edebiliyorum. Veya?-sahih bir Allah tasavvurunu resmedemeyip pek ?ok tenkidi haketse de, bunu haketmeyen-??İbni Sina?nın ataist/muattıla(?)dan olup olmadı?Ÿı konusunda ?h?k?m? verebiliyorum mesela. Veya televizyon ekranlarını birer itikadi check up merkezi gibi kullanıp memnu kavramları ?sevimli?le?Ÿtirilip me?Ÿrula?Ÿtırılmaya ?alı?Ÿarak insanları ?iyi?le?Ÿtirebiliyorum. Olmadı; ?Benim tanrım merhametlidir, yakmaz; muhabbetlidir kızmaz?? diye diye ?kemalle muttasıf, noksandan m?nezzeh? ilah tasavvurunu bile-isteye zedeleyebiliyorum?
?
Arif Nihat Asya'nın dedi?Ÿi gibi: Bize ne oldu ise hep azar azar olmadı mı zaten?..
?
Sa?Ÿlıklı davranı?Ÿlar, sa?Ÿlıklı d??Ÿ?ncelerden do?Ÿar. Bu a?ıdan,?derginin bir ?ok b?l?mlerini tekrar tekrar okumu?Ÿ ve kendi ahiret ?Ÿuurunu uzun uzun sorgulamı?Ÿ olmaktan gelen bir ihtiya?la, Rıhle?nin ?Ahıret? sayısını edinmekte ve bihassa zikri ge?en iki yazıyı, sakin bir kafa ve dingin bir ruh ile ?n-yargısız ?Ÿekilde okumakta i?Ÿaret edilebilenin ?tesinde faydalar g?r?yorum.
?
?
G?zeli payla?Ÿmak, kadir?Ÿinaslık, do?Ÿruyu payla?Ÿmak vecibedir?
?
?
?
Elif Bilge Ceylan
HaberK?lt?r.Net
?
?
