Ku?Ÿların Dili ?
?
Ahmet Do?Ÿan İlbey
?
-G?nl?mde yatanın kim ve ne oldu?Ÿuyla ve me?Ÿrebimle u?Ÿra?Ÿıp y?renlik eden, g?r?r ve?bilirli?Ÿinden itimaden ve ilmen korktu?Ÿum aziz dost Tayfun G?kt?rk?den bu yazıda n?mı?ge?enlerden, ?nce hangisi oldu?Ÿumu, sonra?hangisini ku?Ÿanmaya g?c?m?n yetebilece?Ÿini, hangisine meyletti?Ÿimi veya meyletmem gerekti?Ÿini bilip dilinde tutması dile?Ÿiyle-??
????????????????????????????????????????? ???????????????????????????????????????????????
?Yol Kesen D?rt Ku?Ÿ? menkıbesiyle ba?Ÿlayalım ku?Ÿların dili yahut s?retlerine.
?
Yol kesen d?rt menem ku?Ÿ, insanların g?nl?n? yurt edinmi?Ÿ. Allah?a dost olmak isteyen ki?Ÿi onların ba?Ÿını kesmelidir. B?ylelikle hak yolunda engeller kalkmı?Ÿ olur, ruhun yolu a?ılır. Bu ku?Ÿlar kaz, tavus, karga ve horozdur. Bunlar insanda d?rt huyu temsil eder. Kaz, insandaki hırstır. Horoz, ?Ÿehvettir. Tavus, makam ve kendini be?Ÿenmektir. Karga, insanda bitmek bilmeyen uzun emellerdir. Hz. İbrahim Kıssa?sında ge?en??D?rt Ku?Ÿ Hikmeti? ni bilmeyen olmaz. Hz. İbrahim ?Rabbim bana ?l?leri nasıl diriltti?Ÿini g?ster demi?Ÿti. Allah teal?, Ona ?inanmıyor musun?? deyince, ?Hayır inanıyorum, kalbimin tatmin olması i?in? demi?Ÿ. Allah teal? ??yleyse d?rt ku?Ÿ tut. Onları kendine alı?Ÿtır. Sonra onları par?alayıp her bir par?asını bir da?Ÿın ?zerine bırak. Sonra da onları ?a?Ÿır. Sana u?arak gelirler? buyurmu?Ÿ. Nuh Tufanı?nında ba?Ÿ kahramanlar g?vercinlerdir. Barı?Ÿ, sevgi, g?n?l, g?zellik, saflık ve h?rriyetin sembol?d?r. Enteresandır, g?vercin ta?Ÿut? ve paganist eski medeniyetlerde de ?nemli bir sembold?r. ?ž?phesiz ki, y?klenen m?na farklıdır.?Hz. Peygamberimiz, k?firlerden ka?ıp ma?Ÿaraya sı?Ÿındı?Ÿında ma?Ÿaranın a?Ÿzına ?nce??r?mceklerin a?Ÿ, sonra bir g?vercinin yuva yapmasının m?nası ehlince bilinir. Bu bakımdandır ki, M?sl?manlar ?eti haram hayvanlar? arasında olmasa da g?vercini eti yenmeyen m?barek bir ku?Ÿ olarak sayarlar.?
?
Bir kez de meramımı ku?Ÿ diliyle anlatmayı ve ku?Ÿ ?st?ne ne s?ylenmi?Ÿse alıp me?Ÿk etmeyi denemektir g?yem.
?
?stadlar ve m?barekler vakti zamanında s?ylemi?Ÿler: A?Ÿkın dili ku?Ÿ dilidir aslında. Tasavvufta g?nl?n bir adı da ku?Ÿtur: ???Ÿıkların g?n?l ku?Ÿu d??Ÿmez d?nya tuza?Ÿına...? Ferid?ddin Attar?ın dedi?Ÿi ?zere: ?Senin i?in ku?Ÿların dilini bir bir saydım / Ey bilgiden mahrum ki?Ÿi anla bunları / ??Ÿıklar arasında h?r olanlar bu ku?Ÿlardır / ?l?m ?nından ?nce kafesten kurtulmu?Ÿlardır.? Ku?Ÿ sesinden rahatsız olanı duymadım. ??nk? ku?Ÿ, at gibi faydalı ve man?n insana en yakın varlıklardandır. Mis?llerimizi, mazmun ve motiflerimizi???ok?a ku?Ÿ sembol?yle anlatırız. Ku?Ÿ bazan bir m?r?Ÿid, bazan bir garip mahzun, kimi zaman bir ehl-i tarik ve akild?ne olarak ?ıkar kar?Ÿımıza. Hz. Mevl?na ne demi?Ÿ: ?Kimin a?Ÿka meyli??yoksa, o kanatsız bir ku?Ÿ gibidir, vah ona! Mesnevi?sinde anlattı?Ÿı ku?Ÿ mazmunlu vaka ibretlidir:?? Adamın biri hile ile tuza?Ÿa bir ku?Ÿ d??Ÿ?rm??Ÿ. Ku?Ÿ, ona ?Ey ulu hoca! Sen??Ÿimdiye kadar deve kurban ettin, ?k?z, koyun yedin. D?nyada doymadın da benimle mi doyacaksın. E?Ÿer bırakırsan sana ?? ??Ÿ?t veririm? demi?Ÿ. Ku?Ÿ, ?? ??Ÿ?t verip ham ervahından elinden kurtulmu?Ÿ. Harab??nin mısraları ku?Ÿ dili ?st?ne duygularımı ?teden beri mest eder: ?Bu s?zleri sanma her insan anlar / Ku?Ÿ dilidir bu S?leyman anlar / Bu sırrı ?rifan anlar / ??nk? cahillerden pinhan eyledi.??? Ku?Ÿ diline sevda ve meftunlu?Ÿumu Yunus Emre?nin mısraları ancak ifade edebilir: ? ?žeriat tarikat yoldur varana / Hakikat marifet?ondan i?eri / S?leyman ku?Ÿ dilin bilir dediler / S?leyman var S?leyman?dan i?eri.? İbni Arabi?nin ?Ku?Ÿ Kadar A?Ÿk? s?z? tasavvuf edebiyatımızın en ba?Ÿ konusudur. M?barek ?st?dın ku?Ÿ dili sevgisi ?st?ne ?Ÿu s?zlerini ?cen?b-ı a?Ÿk? vecdiyle okurum hep: ?Yerde yatan ku?Ÿu d??Ÿ?nmem ben. Acıyla havalanan ??Ÿık ku?Ÿun kalbine dalarım. Avcılar di?Ÿi kumruyu vurunca, bunu g?ren erkek kumru kendi etrafında fır d?nerek havaya iyice y?kselir, g?zden kaybolurmu?Ÿ. En y?kse?Ÿe varınca kanatlarını kapatır, ba?Ÿını yere ?evirir ve ?ı?Ÿlıklar atarak kendini yere bırakır sonra parampar?a olurmu?Ÿ. Ey ??Ÿık, bu bir ku?Ÿun yaptı?Ÿıdır. Peki Allah a?Ÿkı u?Ÿruna senin tavrın nicedir???
??????
?Ey Ku?Ÿa Benzeyen G?n?l!??
??????
Fuz?l? ?stadımız kelimelerin s?retini delip ge?en ?sl?buyla, ?Ey ku?Ÿa benzeyen g?n?l! A?Ÿkın fez?sında g?fil gezme ki bu sahranın yollarında ?ok avcı vardır? demi?Ÿ.??Hz. S?leyman, tahta ge?ti?Ÿinde adaletle h?kmetmek ?zere peygamberlik ve h?k?mdarlık makamına ?ıktı?Ÿında ilk s?z? ?ey insanlar bize ku?Ÿ mantıki, ku?Ÿ dili ??Ÿretildi? olmu?Ÿtur. Madd? saltanatı olan?Hz. S?leyman, ku?Ÿ dilini bilen Hz. S?leyman?ın k???k bir pırıltısıdır. Ku?Ÿ dilinden kinaye peygamberli?Ÿini anlatmı?Ÿ oluyor, dahası Allah ilminin ve irfanın yoluna i?Ÿ?ret ediyor. Ku?Ÿ dilini bilmesi bir mucizeydi. Elmalılı Hamdi Yazır?a g?re, bu sayede ?ku?Ÿların hislerindeki m?nasebetleri sezecek kadar uzaklardaki c?z?i ?Ÿeylere n?fuz edecek bir idr?kle ?u?ma? ilmi ??Ÿretilmi?Ÿti. Karde?Ÿleri, Hz. Yusuf?u kuyuya atarlarken g?ya Kumru Ku?Ÿu kuyunun ba?Ÿındaymı?Ÿ ve ?Yusuf?u tutun kuyuya atın? diyesiymi?Ÿ. ?Ku?Ÿ beyinli? s?z? gibi bunun do?Ÿru olmadı?Ÿını s?yl?yor ehl-i irfan. Bir ba?Ÿka rivayet, Hz. Yusuf, kuyuya atılırken Kumru Ku?Ÿu olanları y?re?Ÿi kanarcasına g?r?yor. Bundan dolayı z?lim karde?Ÿlerin b?y??Ÿ?n?n ?Yusuf?u tutun kuyuya atın? s?z?n? duyuyor. Bu ilah? boyutlu h?z?nl? kuyu vakası, ?ocuk ya?Ÿtaki Hz. Yusuf?un mazlumiyeti ve o deh?Ÿet veren s?z, kumruların dilinde insanlar ya?Ÿadık?a ibret olsun diye s?yleniyor. O bakımdandır ki, ?zellikle Anadolu?da M?sl?manlar bu rivayete inanırlar ve kumruya ?Yusuf?uk Ku?Ÿu? derler. Bu bakımdandır ki, Yusuf?uk Ku?Ÿu Efsanesini dinlerken ?ok duygulanırım. Bilmeyen i?in anlatmak da fayda var. ?vey ana elinde Yusuf adlı bir ?ocukla ablası varmı?Ÿ. Evden uzak yerlerde koyun otlatırlarmı?Ÿ. Bir g?n oyuna dalmı?Ÿlar, ak?Ÿam olmu?Ÿ ve koyunlar kaybolmu?Ÿ. İkisi de analık korkusundan ?Allah?ım bizi ya ta?Ÿ et, ya ku?Ÿ? demi?Ÿler. Koyunları ararken birbirlerini kaybetmi?Ÿler. Hem karde?Ÿi Yusuf?u, hem koyunu arayan abla da?Ÿ tepe durmadan haykırmaya ba?Ÿlamı?Ÿ: ?Yusuf koyunları buldun mu? Bir h?z?nl? nidaya d?nen bu haykırı?Ÿla sabah olmu?Ÿ. Otlakların bir yerinde Yusuf?u ve koyunların birer ta?Ÿ olarak bulmu?Ÿ. Abla da kederinden ku?Ÿ oluvermi?Ÿ. İ?Ÿte o h?z?nl? zamandan beri ku?Ÿ olan ablanın haykırı?Ÿı hi? kesilmemi?Ÿ. ?Yusuf, koyunları buldun mu?????????
?
Evimin balkonunda ve penceremin kenarında ne zaman bir Yusuf?uk Ku?Ÿu g?rsem, ?stad Necip Fazıl?ın ?Yusufcuk Hik?yesi? aklıma gelir:
?
?Benim ismim Yusuf...Bu ismi bana bir ku?Ÿ taktı. A?Ÿa?lık bir yerde oturuyordum. ?ylesine dertliydim. Kula?Ÿıma bir ses geldi: ?Yusufcuk, Yusufcuk!? Ses bana do?Ÿrudan do?Ÿruya ?Yusufcuk? diye hitap etmiyordu. D?nyada ve benim h?limde kim varsa her birini ayrı ayrı ?z ismiyle ?a?Ÿıran bir ses: ?Mehmet?ik! Ay?Ÿecik! Osmancık! Sonradan bana bu ku?Ÿun ?Yusufcuk? ismini ta?Ÿıdı?Ÿı s?ylenince, ?z adımı tanımaz oldum. Yusuf bendim. ?Yusufcuk! Yusufcuk!? Annemi ?ld?rmeye gidiyorum, ku?Ÿ yolumu kesiyor: ?Sakın ha, sakın ha!? Ne kadar cinayet ve madd? ne ?apta peri?Ÿanlı?Ÿım varsa muhasebe saatinde ku?Ÿ hazır: ??ok yazık, ?ok yazık!? İ?imden bu kadar merhamet, niyaz ve ihtar t?ten bir ses i?Ÿitmedim. ?? heceli ve her m?naya yatkın bir ?ı?Ÿlık: ?Gel etme, gel etme!? Bir par?am, ?b?r par?amın dizilerine kapanıyor ve ebedler boyu a?Ÿlamak istiyor. Ku?Ÿ hemen tepemde: Hep a?Ÿla, hep a?Ÿla!? Yusuf?uk Ku?Ÿu iyili?Ÿi, akl-ı selimi, irfanı, masumiyet ve mazlumiyeti sembolize eder. Ulu ki?Ÿiler, ?Ya Kudd?s diyerek zikreden ku?Ÿ? demi?Ÿler. Bu ku?Ÿun, her ?t??Ÿ?nde ?Ya Kudd?s? diyerek Allah?ın bu ismini tesbih etti?Ÿini s?yl?yor irfan erbabı. Bir g?n Bedi?zzaman Hazretleri?nin penceresine bir kumru konar. Ku?Ÿ, ?stada dikkatlice bakmaya ba?Ÿlar. Kumruyu bir m?na habercisi olarak g?r?p ona ?Kudd?s Ku?Ÿu??adını verir.?Ku?Ÿların m?r?Ÿidi olan H?dh?d Ku?Ÿu, Mevl?na?nın Mesnev??sinde yeraltındaki suları g?ren ku?Ÿtur. Ayrıca Kuran-ı Kerim?de Hz. S?leyman Kıssa?sında zikredilen ku?Ÿtur. Divan ?žiiri?nde mazmun, mesel ve motif olarak yer alır.?
??????
?Ku?Ÿlar Gibi Tevekk?l İ?inde Olmak?
?
Ku?Ÿlar, u?maları sebebiyle cennetle d?nya arasında irtibat kuran varlıkları sembolize eder ve ?Ruh Ku?Ÿu? m?nasına gelen bir te?Ÿbihtir. ?Ruhu ku?Ÿ gibi u?mak? mis?li bundandır. Tasavvufta ku?Ÿların her biri insan karakterlerini temsil eder ve ?tasavvuf yoluna girmek ku?Ÿ dilini bilmektir.? Yunus Emre, ?bu ku?Ÿlar ho?Ÿ ?vaz ile ol padi?Ÿahı zikreder? diyor. M?r?Ÿid-i k?millerin ?Ÿu ulu s?zlerindeki ku?Ÿ mis?lini anlamak gerek: ?Hak talibi sufi, Tavus Ku?Ÿu gibi olmalı, karga gibi olmamalıdır. Tavus Ku?Ÿu, v?cudunun onca g?zelli?Ÿine de?Ÿil, ayaklarının siyahlı?Ÿına bakar, boynunu b?ker. İnsanın iyi h?llerine bakması kibir ve gururdur.? H?ma Ku?Ÿu, g?n?l ?lkesinin sevgilisidir. Y?kseklerden u?ar, adı var kendi yoktur. G?lgesini ??Ÿı?Ÿın ?zerine d??Ÿ?r?p onun bahtının a?ılmasını istemez. M?nası, ??Ÿı?Ÿın kendinden uzakla?Ÿıp daha ?telere gitmemesidir. Cennet Ku?Ÿu da denilen H?ma Ku?Ÿu?nun y?ksekten u?ması bir ba?Ÿka anlamıyla haberci ku?Ÿu olmasıdır. Turna gibi haber getirmesi istenir. Turna Ku?Ÿu habercidir, fedak?rdır, iyili?Ÿe kar?Ÿılık veren anlamındadır. Umut da?Ÿıtan ?ye?Ÿil ba?Ÿlı turnam ?Ÿimdi buradan u?tu gitti?, ?Turnalar sevdi?Ÿim ol?, ?Allı turnam bizim ele varırsan / ?žeker s?yle, kaymak s?yle, bal s?yle? gibi t?rk?lerimizde sık?a ge?en Turna Ku?Ÿu?gurbet ve sıla arasında bir g?n?llere bazan m?jde, bazan h?z?n haberi getirip g?t?ren bir motiftir. ?Gitme turnam bizim elden / Gitme turnam vuracaklar.? Alev?-Bekta?Ÿ? k?lt?r?nde ?nemli bir sembol olan Turna Ku?Ÿu?nun, sesini Hz. Ali?den aldı?Ÿına inanılır. Dahası, Turna Sem?hı?nın ilham kayna?Ÿıdır. ?Aman turnam aman, aman Ali?misin sen / H?nk?r Hacı Bekta?Ÿ Veli?misin sen.? Pir Sultan Abdal, ?Bir ku?Ÿ g?rd?m ayakları ?izmeli / Seyyah olup ?Ÿu ?lemi gezmeli / D?rt kitabın her ismini yazmalı / Onu bilen bu cihanı fark eder / Bir ku?Ÿ g?rd?m aya?Ÿında nali var / Kendisi bir, iki tane dili var / Padi?Ÿahtır ?lkesi var, ili var /?Onu bilen bu cihanı fark eder.? Bu mısralardaki ku?Ÿ mazmunu ?žah-ı Merdan olup, yani Hz. Sultan S?leyman?dır???????????????????
??????
Yezidilikte ku?Ÿlar, ruhlar d?nyasını sembolize eder.
?
Bu anlayı?Ÿa g?re d?nya sular ile kaplıyken bir ku?Ÿ k?kleri havada olan bir a?Ÿaca t?nemi?Ÿ, yaratıcı g?c? ve altın kanatları olan ku?Ÿtur. Nakledenlere g?re İncil?de de ?Tanrı ruhunun sular ?zerinde bir ku?Ÿ gibi hareket etti?Ÿi? yazılıdır. Tao anlayı?Ÿında ise d?nyanın a?Ÿırlı?Ÿından kurtularak hafiflemenin ?Ÿekli olarak ku?Ÿlar ?l?ms?zl??Ÿ? temsil eder. Brahmanizm?de de d?nya a?Ÿacının dallarında iki ku?Ÿ vardır; biri a?Ÿacın meyvelerini yerken, di?Ÿeri yemeden bakmaktadır. İsl?m?da ku?Ÿlar melekleri sembolize eder. Dilleri melek ve ruhlar ?leminin dili olarak bilinir. K?dim k?lt?rden bu yana ku?Ÿların yuvalarının bozulması, ortadan kalkması, zarar gelmesi, ku?Ÿların ortadan ?ekilmesi ?lkeye hastalık, ?fet, k?t?l?k gelece?Ÿinin i?Ÿ?reti sayılır. Bu irfan? anlayı?Ÿ gere?Ÿince Osmanlı, a?Ÿırı ku?Ÿ av partilerini yasaklamı?Ÿtı. Avcı Mehmet Lakaplı Padi?Ÿahın ku?Ÿ avı partisi sırasında attan d??Ÿ?p ?lmesi buna yorulmu?Ÿtur. İslam? edebiyat ve Kur?an-ı Kerim?e g?re ku?Ÿlar ruhun ?l?ms?zl??Ÿ?n? ifade eder. Niyazi Mısr??nin ?can ku?Ÿun her zaman ezk?rıdır v?ridat? mısraı ile can, ku?Ÿ gibi bedenden u?up gidecektir, diyor.?N?r s?resi, 41. ?yet ?G?klerde ve yerde bulunan dizi dizi ku?Ÿların Allah?ın tesbih ettiklerini g?rmez misin? ve ?Ey ?dem! Ku?Ÿ kadar mı Allah?ı tanıyamadın; O?nu tesbih etmekten nefsini mahrum ettin? buyruluyor.
?
Attar?dan, Ku?Ÿların Hik?yesi
????
Fıkra, masal ve ?Ÿiirlerimizde en ?ok ku?Ÿ motifi i?Ÿlenir. Osmanlı devri Tekke ve Bekta?Ÿ? Edebiyatımız bir ba?Ÿtan bir ba?Ÿa dervi?Ÿ ve s?lik anlamında ku?Ÿ mazmunuyla zenginlik kazanmı?Ÿtır. Sofralarımıza yalnız ku?Ÿlar davet edilir. Attar?ın, Mantıkut Tayr kitabında vermek istedi?Ÿi mesaj, ger?ekli?Ÿe ula?Ÿmanın hik?yesidir. Bu m?nada ku?Ÿlar, yani s?likler tasavvuf? anlamda h?r olmanın sembol?d?r.?Ku?Ÿlar ?leminde seyr-i s?luk i?inde bulunanlar var elbet. ?yleyse kalp kula?Ÿımızı ulu M?ziden bir a?Ÿk ?a?Ÿına; a?Ÿk vatanındaki bir mesnev?ye ?evirdik, a?Ÿk ve vecd ile! Ku?Ÿlar kendilerine padi?Ÿah ararlar. Gizli, a?ık, d?nyada ne kadar ku?Ÿ varsa bir araya toplanırlar. ?lkelerin padi?Ÿahları var, nasıl olur da bizim padi?Ÿahımız (Hak-m??Ÿuk) olmaz diyerek padi?Ÿah aramaya koyulurlar. ???????
?
H?dh?d Ku?Ÿu?nun (?Ÿeyh) ku?Ÿların m?r?Ÿidir.?H?dh?d, sırtında tarikat elbisesi, ba?Ÿında hakikat t?cı vardı. Ve ku?Ÿlara seslendi: Ey ku?Ÿlar! Allah kapısının da, gayb ?leminin de ?avu?Ÿu benim. Allah kapısından haberim var. Yaratılı?Ÿ sırlarını bilirim. Gagasında besmeleyi ta?Ÿıyanın sırlardan haberdar olmasına ?Ÿa?Ÿılmaz. Ben halka bo?Ÿ vermi?Ÿim, padi?Ÿah derdiyle u?Ÿra?Ÿmadayım. Hz. S?leyman?la yolda?Ÿ olmu?Ÿ, bu ?lemi d?n?p dola?Ÿmı?Ÿım. Bu y?zden padi?Ÿahımı bilmi?Ÿim, ama huzuruna yapayalnız nasıl gideyim??Kudretim yok. Bana yolda?Ÿ olursanız, padi?Ÿahın kapısının bek?isi olursunuz. Oraya ula?Ÿmak zor ve zahmetlidir. Bir da?Ÿ var ki?ona Kafda?Ÿı derler; onun ardında bir padi?Ÿahımız var, adı Simurg?dur. Ku?Ÿların padi?Ÿahıdır. Canlar sa?ın da yola ayak basın, ayaklar vurup oynaya oynaya ba?Ÿınızı o kapıya koyun.?Ku?Ÿlar ?nce bahane buldular. H?dh?d??n huzuruna geldiler ve yola koyuldular. Fakat yol pek uzundu, menzil pek uzaktı, herkes gitgide yoruldu, hastalandı. Gitmek istiyorlardı, ama her biri t?rl? mazeret bulmaya ba?Ÿladı. ?yle ki deli b?lb?l sarho?Ÿ sarho?Ÿ geldi. ?yle ??Ÿıktı ki, kendinden ge?mi?Ÿti. Dedi ki: A?Ÿk sırları bende tamamlanmı?Ÿtır. Her gece a?Ÿk sırlarını??tekrarlarım. Ney?deki feryat, benim s?zlerimdendir. Uzun zamandır hi?bir samimi g?remedim. Bana e?Ÿ olacak bir kimse bulamadım. Onun i?in sırrımı s?ylemiyorum. Ben de g?l?n sevdası var, bu sevda bana yeter. İstedi?Ÿim ancak g?zelim g?l. Bir b?lb?l?n Simurg?a gitmeye g?c? yetmez. B?lb?le bir g?l sevdası yeter. H?dh?d: Ey dı?Ÿtan g?r?nene kapılıp kalmı?Ÿ olan ! G?l?n a?Ÿkı, seni nice dikenlere u?Ÿrattı, neler etti. K?miller ge?ici bir ?Ÿeye sevdalanmaktan usanırlar.
?
Dudu Ku?Ÿu da g?n?ls?zd?: Ta?Ÿ y?rekli ve adam olamayan ki?Ÿiler benim gibi g?zel bir ku?Ÿu tutup demir kafeslere hapsediyor. Ben de demir zindanda Hızır?ın ab-ı hayatının sevdasıyla yanıp eriyorum. Ben ku?Ÿların Hızır?ıyım, ondan dolayı ye?Ÿiller giyinmi?Ÿim. Belki Hızır?ın i?ti?Ÿi ab-ı hayatı ben de i?erim. Benim Simurg?a varmaya kudretim yok, bana ab-ı hayattan bir i?im su yeterli. H?dh?d: Can, sevgiliye verilmek i?indir. Ab-ı hayat istiyorsun, fakat canını da seviyorsun. Y?r? !.. Sen bir deriden ibaretsin. Canı ne yapacaksın? Ver sevgiliye.
?
Tavus Ku?Ÿu?nun bahanesi: Gaybın s?sleyicisi beni bezeyeli, ?in ressamları ?Ÿa?Ÿırdılar, ellerinden kalemleri d??Ÿt?. Ben ku?Ÿların Cebrail?i idim, ama ba?Ÿımdan bir kaza ge?ti. Bir yerde ?irkin yılan benimle dost oldu da bu y?zden hor g?r?ld?m, cennetten kovuldum. Ben padi?Ÿaha ula?Ÿacak adam de?Ÿilim, kapıcısına eri?Ÿeyim yeter. Simurg?la ne alı?Ÿveri?Ÿim olacak? Yalnız cennetin yolunu bulayım yeter. H?dh?d:?Ey yaptı?Ÿı i?Ÿ y?z?nden yolunu yitiren, padi?Ÿahtan bir yurt isteyen azgın ! Cennet nefis yurdudur. Allah kapısı ulu bir denizdir. Orada cennetler k???c?k bir katredir. Adamsan tamamıyla b?t?n kesil, b?t?n iste, b?t?n ol, b?t?n g?r.????
???? ??
Kazın mazereti de ?Ÿ?yleydi: Hi? kimse iki ?lemde de benden temiz y?zl? bulundu?Ÿunu haber vermemi?Ÿtir. Her an temizlenmekteyim. Seccademi suya sermi?Ÿim, benim gibi kim su ?st?nde durabilir? Kerametlerimde ?Ÿ?phe yok.?Ku?Ÿların sofusuyum. Daima hem elbisem temiz, hem yurdum. Susuz ?lemde duramam ben. Azı?Ÿım da, varlı?Ÿım da sudandır. Orada su yok, karada nasıl olur da muradıma eri?Ÿebilirim. Vadiyi a?Ÿıp Simurg?a nasıl ula?Ÿırım? İnsanın kıblesi su olursa Simurg?dan ders almasına imkan mı var? H?dh?d: Ey sudan ho?Ÿlanan ! Bir damlacık su gelmi?Ÿ de senin y?z?n?n suyunun alıp g?t?rm??Ÿ. Su, y?z? yıkanmamı?Ÿlara l?zımdır. Sen de y?z? kirli bir pis adamsın, y?r?, durma su ara !???
???????
Nefsi galebe ?alan kekli?Ÿin bahanesi: Ben m?cevher elde etmek i?in da?Ÿlarda, bayırlardayım. Daima madenlerin etrafında d?ner, ko?Ÿarım. M?cevher sevgisi?y?re?Ÿime ?yle ate?Ÿ saldı ki, bana bu a?Ÿk ate?Ÿi yeter. Kırık ta?Ÿları yutan, ta?Ÿlar ?st?nde uyuyan ki?Ÿinin Simurg?a gitmesine ne l?zum var? M?cevher saltanatı daimidir. M?cevheri olmayan adam ne i?Ÿe yarar? H?dh?d: Ey m?cevher gibi renklere b?r?nm??Ÿ keklik! Bu topallı?Ÿın nedir? M?cevherin aslı nedir??Renklere bezenmi?Ÿ bir ta?Ÿ. Sen de bir ta?Ÿa sevdalanmı?Ÿsın. Hz. S?leyman?ın y?z??Ÿ?ndeki ta?Ÿ yery?z?n?n en de?Ÿerli m?cevheridir. O y?z?kle ?lemin saltanatını bulup h?kme ge?irdi. Fakat o m?cevher y?z?nden peygamber oldu?Ÿu halde yine de cennete, di?Ÿer peygamberlerden be?Ÿ y?z yıl sonra girecek. M?cevher onun yolunu kesti, ona ba?Ÿ oldu.????
???????
Kendini padi?Ÿah sanan, d?nya gururundan ne konu?Ÿtu?Ÿunu bilmeyen H?ma Ku?Ÿu dedi ki: Ey deniz ve kara ku?Ÿları ! Ben ?b?r ku?Ÿlara benzemem. Y?ce mertebelere u?Ÿramı?Ÿım ben. Yaratılı?Ÿta y?ce yaratılmı?Ÿım, K?pek nefsimi daima horlar, kemik veririm. Feridun?la Cem, y?celi?Ÿi benden bulmu?Ÿtur. Padi?Ÿahlar benim g?lgemde yeti?Ÿirler. Kanadımın g?lgesi kimin ?st?ne d??Ÿerse onu padi?Ÿah yaparım. Benim ?Ÿevketimden nasıl olur da ka?ılırmı?Ÿ? ?si Simurg, nereden benim dostum olacak? Padi?Ÿahlık benim i?Ÿim. Padi?Ÿahları padi?Ÿah eden benim; bu, bana yeter. H?dh?d: Ey gurura ba?Ÿlanmı?Ÿ olan ! G?lgeni ?ek, ?lemi daha fazla g?ld?rme ! Padi?Ÿahlıktan bahsetmenin sırası de?Ÿil. Bug?n k?pek gibi kemikle ge?inmedesin. Ke?Ÿke padi?Ÿahları padi?Ÿah etseydin de kendini kemikten kurtarsaydın. Padi?Ÿah olan senin g?lgeni g?rmeseydi hesap g?n? bel?ya mı u?Ÿrardı?
???????
R?tbesinin kendine yetece?Ÿini s?yleyen do?Ÿan ku?Ÿu da gururlandı: Kendimi edep, erkan yolunda yeti?Ÿtirmi?Ÿim, zahidler gibi ?ileler ?ekmi?Ÿim. Padi?Ÿahın elinden savrulup gelen bir toz bile bana yeter. ?lemde bana bu r?tbe kafidir. Yolu g?rmeye madem ki kudretim yok, padi?Ÿahın elinde y?celeyim, ba?Ÿım y?kselsin.?Sonu gelmeyen yerlere gitmedense padi?Ÿaha layık olmam daha iyidir. Ben, Simurg?u r?yada bile g?rmeye tenezz?l etmemi?Ÿ biriyim, neden onun yanına ko?Ÿayım? H?dh?d: Ey ge?ici sevdaya tutulmu?Ÿ ??Ÿık ! Sıfattan uzaksın, surete kapılıp kalmı?Ÿsın. Padi?Ÿah olarak Simurg?dan ba?Ÿkası yoktur. E?Ÿi ve benzeri olmayan?O?dur. D?nya padi?Ÿahı ate?Ÿe benzer, ondan uzak dur.?????????
??????
Ala ?veyik Ku?Ÿu?nun bahanesi de su ve denizdir: Ey ku?Ÿlar! Deniz kıyısında ne g?zel yerim yurdum var. Kimsecikler benim sesimi, solu?Ÿumu duymaz. Kimseyi incitmem, ?lemde benden incinmi?Ÿ kimse yoktur. Dertli dertli ihtiya? i?inde deniz kıyısında oturur dururum. Su a?Ÿkıyla g?nl?m? kanlara??bularım. Suyu kendimden bile kıskanırım. Suda y?zemem, yine de deniz kıyısında otururum. Denizden bir damlacık suyun eksilece?Ÿini d??Ÿ?n?r, kıskan?lık ate?Ÿiyle ondan bir damlacık su bile i?mem. Deniz a?Ÿkı bana yeter, Simurg?a tahamm?l?m yok, ba?Ÿka dert istemem. H?dh?d: Ey denizden haberi bile olmayan! Deniz canavarlarla doludur. Deniz bir kararda durmaz. Halden hale girer. K?h geri ?ekilir, k?h kıyıya ?arpar. Nice gemiler onun girdabına d??Ÿt?. Deniz, g?n?l huzurunu bulamamı?Ÿ, iste?Ÿine erememi?Ÿtir. Deniz, padi?Ÿahın civarından kaynayan bir kaynaktır.?
??????
Puhu Ku?Ÿu?nun harab?t?li?Ÿe sı?Ÿınması: Harabelerde do?Ÿmu?Ÿ bir ?cizim. ?žarapsız harap olup gidiyorum. G?nl?n? ho?Ÿ tutmak isteyen, harabat meclisine katılmak ve defineye ula?Ÿmak isteyen sarho?Ÿ gibi?yıkık yerlere gitmeli. Zahmet edip harabeleri?yurt edindim. Bu viranede bir g?n defineye rastlarım ve muradıma ererim. Simurg? a ??Ÿık de?Ÿilim. H?dh?d: Ey define sevgisiyle sarho?Ÿ olan ! Defineye ??Ÿık olmak, kafirliktir. Sen putperest de?Ÿilsin ya ! Hangi g?n?l altın a?Ÿkıyla bozulursa onun suratı kıyamette de?Ÿi?Ÿtirilir.????
??????
Kuyruksalan Ku?Ÿu?nun bahanesi: Ben bir ?Ÿa?Ÿkın,bir buna?Ÿım. Ne g?nl?m var, kuvvetim. Ne kolum var, ne kanadım. Y?ce Simurg?a nasıl ula?Ÿabilir ki: Bu aciz ku?Ÿ onun kapısına varamaz. Kapısına y?z s?rsem de ya yanarım, ya da yolunda ?l?r?m. Yine de ona eri?Ÿemem. Bari kuyu i?inde kendi Yusuf?umu arayayım. H?dh?d: Ey ?Ÿuhlukla kendini d??Ÿk?n g?steren, serke?Ÿlikte bulunan sen ! Ba?Ÿta aya?Ÿa riyadan ibaretsin ! Yola ayak bas, devlete ula?Ÿmaya bak. Seni bu yolda yaksalar bile tahamm?l et, yan ! Sen mesel? Yakup bile olsan sana Yusuf?unu vermezler. Yusuf sevgisi ?leme haramdır. Daha bin t?rl? ku?Ÿ bahane g?sterdi de, H?dh?d hepsini cevapladı. Sonra, b?t?n ku?Ÿlar H?dh?d?e sordular: Ey kılavuzlukta bizden y?ce olan ! Y?ce Simurg?a ne vakit ula?Ÿabilece?Ÿiz? K?rl?kle sırra eri?Ÿmeye kalkı?Ÿılır mı? O nerede, biz neredeyiz? H?dh?d o vakit dedi ki:Ey eli bo?Ÿ ki?Ÿiler ! Y?re?Ÿiniz bozuk sizin. A?Ÿk, y?re?Ÿi bozuk ki?Ÿilerde olmaz ki. ??Ÿıklıkla kalbi ??r?k olu?Ÿ bir arada olamaz. Simurg pe?esini kaldırdı mı, y?z?n? g?sterdi mi y?z binlerce g?lge yere serilir. ?leme g?lgesini saldı da her an bunca ku?Ÿlar meydana geliyor. ?lemdeki ku?Ÿların suretleri onun g?lgesidir. O y?ce l?tfuyla bir ayna icad etti. O ayna g?n?ld?r, g?nle bak da?O?nun y?z?n? g?n?lde g?r.?
??????
Ku?Ÿlar, H?dh?d??n s?zlerini duyunca ?deta canlarını terkettiler. Simurg, ku?Ÿların g?n?llerinden kararı aldı; a?Ÿkları bir iken, y?z bin oldu. Yola d??Ÿmeye koyuldular. Bize kılavuz l?zım dediler. İnsan kendisine ulu olamaz, Kafda?Ÿı?na varmak i?in, kılavuz ?Ÿarttır. Ku?Ÿlar, H?dh?d???m?r?Ÿid se?tiler. H?dh?d b?y??Ÿ?m?zd?r, h?k?m onun, ferman onundur dediler. Yolun azametinden b?t?n ku?Ÿların kanatları kana bulandı, ah etmeye ba?Ÿladılar. Yolu g?r?yorlardı, fakat dermanları yoktu. ?yle azametli r?zgar esmekteydi ki, g?klere omuz vurmaktaydı. Ku?Ÿlar, yolda korkunca bir araya geldiler, H?dh?d?e dediler ki: Ey yol bilen ! Sen Hazreti S?leyman?ın huzuruna vardın, kapısında bulundun; huzur, edep ve ?detlerini, korku ve tehlike makamlarını bilirsin. Bu yolun ini?Ÿini, yoku?Ÿunu g?rm??Ÿs?n. Madem bize ba?Ÿbu?Ÿ oldun, kavminin yol azı?Ÿını hazırla, padi?Ÿah huzurunda uyulması gereken edep ve erk?nı anlat. Bu yolculuk bilgisizlikle olmayacak. G?nl?m?zdeki m??Ÿk?lleri hallet de adamakıllı yola d??Ÿelim. İ?imizde ?Ÿ?phe varken nurlanmıyor.?? Bunun ?zerine H?dh?d?s?ze ba?Ÿladı. S?z? duyan ku?Ÿların hepsi saf saf?oldular. B?lb?lle kumru na?Ÿmeye ba?Ÿladılar. Bu na?Ÿmelerden ku?Ÿlara ferahlık geldi, bir ba?Ÿka h?le ge?tiler. H?dh?d tekrar s?ze ba?Ÿladı; m?naların y?z?ndeki perdeyi a?tı.
???????
Ku?Ÿlar, H?dh?d?e bu makamı nasıl buldu?Ÿunu sordular: Ey ?nderli?Ÿi kapan ! Nasıl oldu da sen bizi ge?tin, Allah?a bizden daha ?ok yakınsın, dediler. Sen de bizim gibi bir ku?Ÿsun, biz de senin gibi bir ku?Ÿuz, aramızdaki fark nedendir H?dh?d: Ey ku?Ÿlar ! Hz. S?leyman?ın g?z? bir an bize d??Ÿ?verdi. Ben bu makamı ne altınla, ne g?m??Ÿle elde ettim. Bu eri?Ÿti?Ÿim devlet, o bakı?Ÿtan meydana geldi. Sen bir an bile ibadeti bırakma. Fakat sakın ibadete de g?venme. Hz. S?leyman?a makbul oldun mu dediklerimden ileriye ge?ersin.
??????
Attar?ın anlattı?Ÿı ku?Ÿların hik?yesi b?yle. H?sıl-ı kel?m; ?himmet ku?Ÿumuz hangisi?? Herkes himmet ku?Ÿunu bilip tanımalı. İ?Ÿbu tasavvuf? hik?yeyi, Ferid?ddin Attar?ın (?.1221) Mantıku?t Tayr adlı kitabından ?Ÿifa niyetine derleyip ?ciz kelimelerimle ?sl?ba ?ekmeye ?alı?Ÿtım. T?rk?e, Ku?Ÿların Dili demek olan eser, Makamat-ı Tuyur ve Tuyurn?me adıyla da bilinmektedir. Mantıku?t: nutuk, s?z, kel?m m?nasındadır. Tayr,?ku?Ÿun ?o?Ÿuludur. Dolayısıyla Makamat-ı Tuyur; ku?Ÿların makamları demektir ki, tasavvufta y?ce mertebeler m?nasına gelmektedir. İslam tasavvufu tel?kkisine g?re?ku?Ÿlar, s?likleri temsil eder. H?dh?d, kılavuz, y?ni m?r?Ÿiddir.?Simurg (Otuz ku?Ÿ-Anka), Allah?ın zuh?rudur. İslam?daki Allah ve varlık anlayı?Ÿını vahdet-i v?cut fikri ?st?ne kuran Attar, b?t?n yaradılanın yaradanla birlik oldu?Ÿuna, her ?Ÿeyin yaradandan tecelli etti?Ÿine inandı?Ÿından, s?liklerin m??Ÿukla ( ??Ÿık olunan yaradan) birlik olma gayretini ve h?llerini mesnev? tarzında yazmı?Ÿtır. Ayrıca, Attar?ın bu eserini g?z ?n?ne alarak yeniden yazdı?Ÿı sanılan Ali ?žir Nev?i?nin ?Lis?n??t Tayr? (Ku?Ÿların Lisanı) adlı tasavvuf? kitabını da y?d etmek l?zım.????????????????
?
?
?
?
?
?
?
