?
Z?nn?n-ı Mısr?, Mısır?ın g?ney b?lgelerinde 772?de do?Ÿdu. 90 ya?Ÿlarında 859 yılında vefat etti. Ya?Ÿadı?Ÿı d?nemde etkili olmu?Ÿ, takibata u?Ÿramı?Ÿ, sevenleri ve sevmeyenleri bulunmu?Ÿtur.
?
İsl?m t?rihinde y?neticilerin kendi inan?ları dı?Ÿındakilere baskı uyguladı?Ÿı devirler vardır. Bir ara Abb?s? y?netimi, M?tezile mezhebinin g?r??Ÿleri dı?Ÿında ba?Ÿka inanı?Ÿ tarzlarına, neredeyse sava?Ÿ a?mı?Ÿtı. Bu meyanda Z?nn?n da hapsedilmi?Ÿse de, kısa s?re sonra serbest bırakıldı. Bu meseleyle ilgili olarak ?Ÿunlar anlatılır.
Z?nn?n bu sebeple Halife M?tevekkil?in huzuruna ?ıkarılır. Halife sorar:
- Sana zındık ve k?fir diyorlar, bu konuda ne diyeceksin? Z?nn?n daha s?z almadan ?halifenin veziri atıldı:
- Sultanım bu s?zler do?Ÿrudur, onun hakkındaki isnadlar ger?e?Ÿi yansıtmaktadır. Vezire aldırmayan halife Z?nn?n?a d?nd?:
- Cevap versene, ni?in konu?Ÿmuyorsun? Z?nn?n ?Ÿ?yle dedi:
- Ey m??minlerin emiri, ne diyebilirim ki? Evet ?yleyim, hakkımdaki ithamlar do?Ÿrudur desem kendimi ink?r etmi?Ÿ olurum. Hayır bunlar yanlı?Ÿtır desem vez?rinizin yalancı oldu?Ÿunu s?ylemi?Ÿ gibi olurum. Onun i?in beni ba?Ÿı?Ÿlayın, bu konuda siz kend?n?z karar veriniz. Ben nefsimden yana olmayaca?Ÿım.
?
Halife ile aralarından ba?Ÿka konu?Ÿmalar da ge?ti. Sonunda halife ona i?zaz ve ikramlarda bulundu. Tutuklu olarak geldi?Ÿi Ba?Ÿdat?tan Mısır?a serbest olarak d?nd?.
?
K?lt?r?m?zde ?İsm-i a?zam? diye bir kavram vardır. ?En b?y?k isim? demektir. İsm-i a?zamın Allah?ın isimlerinden hangisi oldu?Ÿu hakkında farklı kanaatler vardır. Bunlardan bir g?r??Ÿe g?re bu isim gizli olup herkes tarafından bilinmez. Bilen kimse onu okuyarak ?st?n hallere s?hip olabilir. Onun i?in ism-i a?zamı bilmek, ??Ÿrenmek bazılarınca bir merak konusu olmu?Ÿtur. Aslında bu bir kolaycılık da sayılır.
Z?nn?n-ı Mısr??nin ism-i a?zamı bilenlerden oldu?Ÿu kabul edilmi?Ÿ olmalı ki bu konuda ilgi ?ekici ?Ÿeyler nakledilir. Birisi ona ?Bana Allah?ın ism-i a?zamını (en b?y?k ismini) s?ylesene? diye talepte bulunur. Cevap ?Ÿ?yledir:
- Sen bana onun ism-i as?Ÿarını (en k???k ismini) s?yler misin?
Yani bu t?r kolaycı yakla?Ÿımları do?Ÿru bulmadı?Ÿını vurgular.
?
Bu konuda ba?Ÿka bir olay ?Ÿ?yledir: Yıllarca Z?nn?n?un e?Ÿitiminde bulunan birisi ?Ÿ?yle der:
?
- Beni iyi tanıyorsun, ne olur bana ism-i a?zamı ??Ÿretir misin?
Ertesi g?n Z?nn?n o ki?Ÿiye bir kutu verir.
- Al bunu, C?ze?deki falan kimseye g?t?r, sakın a?ayım deme, der.
Adam yola koyulur, fakat i?ine bir merak ate?Ÿi d??Ÿm??Ÿt?r. ?Sakın a?ma? dendi?Ÿine g?re kutuda kıymetli bir ?Ÿey olmalı. Kendi kendiyle ne kadar m?c?dele ederse de merakını yenemez ve kutuyu a?ar. A?ar a?maz i?inden k???k bir tarla faresi fırlayıp ka?ar. Adamca?Ÿız ?Ÿa?Ÿırır. Bo?Ÿ kutuyu da g?t?remez, geri d?n?p gelir. Z?nn?n sorar:
?
- Em?neti en yaptın? Adam mahcup ve suskun halde bekler. İkaz gelir:
- Sen kendine verilen bir k???k fare emanetini bile ta?Ÿımaktan acizsin, ism-i a?zam emanetini nasıl ta?Ÿıyacasın?
?
Z?nn?n ?? ?Ÿeyin birlikte bulunmamasından dolayı hayıflanır ve derdi ki:
?
- İlim var, amel yok, amel var ihl?s yok, ihl?s var teslimiyet yok.
Olgunla?Ÿma yolunun zor oldu?Ÿunu ?Ÿ?yle if?de eder:
?
- Bu yol varlık yolu de?Ÿildir. Varlı?Ÿı olana, yani benlik ve gurur s?hibi olana bir ?Ÿey vermezler. Erenlerin yanına bo?Ÿ giren dolu ?ıkar, dolu giren de bo?Ÿ. Bir ?yet-i kerimede ?Sadaka fakirlere ve ??resizlere verilir? denir. İ?Ÿte bunun gibi m?nev? olgunluk da madd? varlı?Ÿını g?rmeyenlere verilir.
?
Sa?Ÿı solu tenkit edenler i?in ?Ÿ?yle der:
- Bir kimse halkın ayıpları ile me?Ÿgul olmaya kalkarsa, kendi ayıplarını g?remez.
?
Bu if?de me?Ÿhur bir hadisin bir t?r yorumudur. O hadis ?Ÿudur: ?Ne mutlu o kimseye ki kendi kusuru kendisini ba?Ÿkalarının kusurunu g?rmekten alıkoyar.?
Z?nn?n- Mısr??nin, t?vbe konusundaki ?Ÿu s?z? me?Ÿhurdur:
- Avamın t?vbesi g?nahlardan, havassın t?vbesi gaflettendir. Yani her insanın t?vbeye ihtiyacı vardır. Havas denen se?kin kimseler herkes?e bilinen g?nahları i?Ÿlemezler. Peki onlar neden dolayı t?vbe edecekler? Onlar gafletten, yani bir an bile olsa Allah?ı unutmaktan, onunla araya mesafe koymaktan t?vbe ederler.
İnsano?Ÿlu yaradılı?Ÿı gere?Ÿi kolaycılı?Ÿı sever. Fevkalade bir imk?nla kar?Ÿıla?Ÿırsa ondan faydalanmak ister. Oysa b?yle gelge? fırsatlara ?tibar etmek yerine, her ?Ÿeyi Allah?tan istemek gerekir. Bu konuyla ilgili Z?nn?n-ı Mısr??den bir olay nakledilir. ?ž?yle anlatır:
?
- ?žam da?Ÿlarında gezerken bir kısım hasta insanlar g?rd?m. Ni?in beklediklerini sordum. ?Burada ma?Ÿara i?inde bir ?bid vardır, yılda bir defa ?ıkar, hastalara nazar eder, dua okur ve hastalar iyile?Ÿir. Bug?n o g?nd?r, onu bekliyoruz.? Bir s?re sonra o ki?Ÿi ?ıktı, zayıf, benzi sarı, esr?rengiz biriydi. Hastalara baktı, y?z?n? g??Ÿe ?evirip dua etti, hastalar iyile?Ÿti. Ko?Ÿup ete?Ÿine yapı?Ÿtm, dedim ki: ?Bedeni hasta olanlara yardım ettin, ne olur benim m?nev? dertlerime de derman ol.? Bana ?fkeyle baktı, dedi ki: ?Ey Z?nn?n, ?ek elini ete?Ÿimden, Allah?ın seni g?rmekte oldu?Ÿunu bildi?Ÿin halde, onu bırakıp benim ete?Ÿimi tutuyorsun, bırak, yoksa ikimiz de hel?k oluruz!?
Z?nn?n Mısr? a?Ÿklı, ?Ÿevkli bir yapıya s?hiptir. Onun ?ok ho?Ÿ m?n?catları, Hak Ta?l??ya sesleni?Ÿleri vardır. Der ki:
?
-Allah?ım, beni sana g?t?ren yol senin bana ikram etti?Ÿin ?Ÿeylerdir. Bana ?Ÿefaat edecek tek ?Ÿey senin rahmetindir. D?n??Ÿ?m sanadır. Sen beni rahmetinle yarattın. Tam bir insan ?Ÿeklinde beni d?nyaya saldın. Beni be?Ÿi?Ÿimdeyken korudun. Bana anne sevgisi altında yeti?Ÿmeyi ihsan ettin. Benim bedenime ?irkinlik ve noksanlık vermedin. Sen y?cesin, her ?Ÿeyden ?st?ns?n. Bana akıl verdin. Ben senin nimetlerini sayamam. Senden istedim verdin. Sana ?Ÿ?krettim, nimetlerini arttırdın?
?
Z?nn?n?a Allah sevgisi nedir, nasıl olur? diye sorarlar. Cevabı ?Ÿ?yledir:
-Allah?ın sevdi?Ÿini sevmen, bu?Ÿz ett?Ÿine bu?Ÿz etmendir. İnsanlara kar?Ÿı yumu?Ÿak ve ?Ÿefkatli olmandır. Din konusunda Hz. Peygamber?e uymandır.
?
?
PROF.DR. ?MEHMET DEMİRCİ / HABERK?LT?R
?
