T?rkiye?de de k?t?phane deyince akla ilk gelen S?leymaniye K?t?phanesi. Ve S?leymaniye deyince de NevzatKaya Hocamız. O, yıllarca eme?Ÿini, ekme?Ÿini, uykularını, r?yalarını S?leymaniye K?t?phane?siyle payla?Ÿmı?Ÿ, nice g?r?nmez g?zelliklere imza atmı?Ÿ bir isim. Nevzat Kaya Hocamızla hayatı, a?Ÿkı, kitapları konu?Ÿtuk. Moralimiz d?zeldi, keyfimiz yerine geldi, heyecanımız arttı. Kalpten kalbe yol oldu?Ÿunu umuyoruz. Heyecanımız ve a?Ÿkımız sari olsun efendim?
?ncelikle sizi tanıyabilir miyiz hocam? Nevzat Kaya kimdir?
Nevzat kaya, Artvin- Yusufeli?nin bir ?cra k?y?nde d?nyaya gelmi?Ÿ? ve orada be?Ÿ?sınıflı?bir ilkokulu bitirdikten sonra Erzurum İmamhatip Okulu sonra Trabzon İmamhatip Okulundan mezun. İstanbul ?niversitesi Edebiyat Fak?ltesinden mezun olduktan sonra S?leymaniye K?t?phanesinde ?alı?Ÿmaya ba?Ÿlamı?Ÿ bir insandır. Artvin ge?imi zor olan, arazisi kıt olan bir memleket. Biz o k?yden ilk okuyan ekibiz; ?? ki?Ÿi. Onlarla beraber ba?Ÿladık. Sonra Erzurum İmamhatip, Sonra İstanbul, Edebiyat Fak?ltesi..?
İmamhatip yıllarındayken edebiyatı se?menizin bir sebebi neydi hocam?
Bizle mezun olanlar o zaman imam da olamıyorlardı, m?ezzin de olamıyorlardı, bir okula da gidemiyorlardı?ama okuyorduk. Sonra İstanbul?a geldim, Edebiyat Fak?ltesine kaydımı yaptırdım, orayı bitirdik. Bitirdikten sonra askerli?Ÿimi yaptım Ankara?da. Askerden d?n?nce Cahit Baltacı Bey?i g?rd?m. ?Ne yapıyorsun?? dedi. ?Doktora yapıyorum.? dedim. İstanbul?da, S?leymaniye K?t?phanesi?nde imtihan olunaca?Ÿını s?ylemi?Ÿlerdi, ?doktorayı ben ancak burada yaparım? d??Ÿ?ncesiyle S?leymaniye K?t?phanesine m?racaat ettik. Oradan, Atıf Efendi, S?leymaniye?ye ba?Ÿlıdır. S?leymaniye?de sınava girdik, Atıf Efendi?de g?reve ba?Ÿladık 1971?de.?
O teklife kadar siz hi?K?t?phaneci olmayı?d??Ÿ?nm?yordunuz, o teklifle birlikte size k?t?phanelerin yolları a?ıldı. İlk k?t?phane Atıf Efendi K?t?phanesi. Orada ka? yıl ?alı?Ÿtınız hocam?
Atıf Efendi K?t?phanesi?nde, 78?de Mehmet Zeki Pakalın?ın kitapları yeni gelmi?Ÿti, Osmanlı Tarihi?nde Atas?zleri ve Deyimleri isimli eseri ki sahasında tek eserdir bu, onun kitaplarının tasnifini yaptım. Sonra kitaplar bitti, Ragıp Pa?Ÿa K?t?phanesi?ne gittim. Ragıp Pa?Ÿa K?t?phanesi?nde bir bu?uk yıl ba?Ÿ memur olarak ?alı?Ÿtım. Ecevit iktidara gelince bizim Atıf Efendi?deki m?d?r?m?z k?lt?r m?d?r? oldu. Ben de onun yerine, onun tavsiyesiyle Atıf Efendi K?t?phanesi?nin m?d?r? oldum. İki yıl sonra da S?leymaniye K?t?phanesi?ne d?nm??Ÿ oldum. Yani 1980?lerde.?
Siz ??Ÿretmenli?Ÿi d??Ÿ?n?yorsunuz ve birden bire kendinizi k?t?phanede buldunuz. K?t?phaneye alı?Ÿmanız nasıl oldu?
Biraz sıkıntı??ektim. Ben ?ok heyecanlı, hareketli bir insandım, askerden yeni gelmi?Ÿtim. Elimden gelse ?? basama?Ÿı beraber ?ıkıyordum, tek basamak ?ıktı?Ÿım nadirdir. K?t?phane biraz daha sandalyeye ba?Ÿlı?bir yer. Onun i?in biraz sıkıntı??ektim ama okumayı seviyordum, kitabı seviyordum. Bo?Ÿ vaktim yoktu. Askerde de bo?Ÿ vaktim olmazdı benim. ??nk? yanımda hep kitap vardır. En azından elimde kalemim vardır, cebimde ka?Ÿıdım vardır; karalıyordum bir ?Ÿeyler. Bu tarafım beni k?t?phanede tutmaya vesile oldu.?
Ka? saat ?alı?Ÿıyordunuz hocam?
Saatini bilmiyorum ama hanım bazen zorla kaldırırdı??yeter?? diye. E?Ÿer bir yere gitmi?Ÿsek, bir yere misafirli?Ÿe gitmi?Ÿsek veya bir kıra gitmi?Ÿsek titrerdim b?yle ?ne zaman d?nece?Ÿiz?? diye. ??nk??doktora ?alı?Ÿmalarıma k?t?phanede kalem oynatmı?Ÿ insan de?Ÿilim. S?leymaniye K?t?phanesi ?ok de?Ÿi?Ÿik bir yerdir. Trafi?Ÿi ?ok fazla ola bir yerdir. S?leymaniye K?t?phanesi?nde kenara ?ekilip ders ?alı?Ÿmak m?mk?n de?Ÿildir. Ba?Ÿka b?l?mlerde belki m?mk?nd?r ba?Ÿındaki idareci idare ederse ama ben yapamadım. Onun i?in hep evde ?alı?Ÿırdım.?
Bu hizmet etme a?Ÿkı nereden geliyor, nereden kaynaklanıyor? Biz gen?lere ?rnek olması hasebinden?
?žimdi, hadise ?Ÿu: İnsan anne babasına, ??Ÿretmenine muhta?tır, kom?Ÿusuna muhta?tır, kasaba muhta?tır, marangoza muhta?tır, terziye muhta?tır? Bir ba?Ÿkasıyla ya?Ÿayabilir ancak bir insan. Madem ki muhta?tır, o halde onlara g?re bir vazifesi vardır. O halde evvela ?tekisi sonra kendisi. Bu, zannediyorum; İslam ahl?kının, tasavvufun da bir u? noktası. Ben, bu nasıl oldu bilmiyorum ama, bununla yola ?ıktım. Belki rahmetli hocam Nihat Bey?in de yeri vardır burada. ?
Nihat ?etin Bey, bir sohbetinde: ?Bir Cuma namazını?S?leymaniye?de kılmazsam, o haftayı ya?Ÿanmamı?Ÿ kabul ederim.?diyen b?y?k zat..
Do?Ÿru. ?ok severdi S?leymaniye?yi. Ve S?leymaniye?de de biraz daha fazla y?r?yeyim i?eride diye, ?Ÿu andaki cemaatin girdi?Ÿi kapıdan girer, en sondaki h?nk?r mahfilinin altına kadar y?r?r ve orada namaz kılardı. S?leymaniye?nin hangi bir k??Ÿesini g?rsem tanırım derdi. ?Sinan, sırt ?st? yattı, b?t?n S?leymaniye?nin a?Ÿırlı?Ÿını g??Ÿs?nde hissetti, ondan sonra ancak b?yle bir S?leymaniye ortaya ?ıktı, bu a?Ÿka sahip olmadan S?leymaniye olmaz.? derdi. Nihat Bey: ?Benim bu kapım kapanmaz, herkes buradan nasibini alır.? derdi. Ben de benim kapımı hi? kapatmadım 24 yıl. Bir kısmını m?d?r muavini olduk, bir kısmını m?d?r olduk. M?d?rl?k g?revinde oldu?Ÿum zamanlarda da kimseyi kapıda bile bekletmedim. Temel gayem bu idi.
Benim m?d?r?m de kapı kapatmazdı ama bize esası ??Ÿreten Nihat Bey?dir. Bir Osmanlı terbiyesi. Gelen herkese kapımız a?ık?g?n?l kapısı gibi??
G?zel insanlar gittiler, yerlerine ba?Ÿka bir nesil geldi. Efendim biz bu k?lt?r?, bu incelikleri, bu g?zellikleri nasıl yeniden kazanaca?Ÿız?
Okumakla. Ba?Ÿka yolu yok. Okumakla. Akif Safahat?ının ilk beyitlerinde ?yle demiyor mu?
?Oku! ?žayet sana bir hisli y?rek lazımsa/Oku! Zira onu yazdım, iki s?z yazdımsa?
Sabahleyin gelirken ?bir ?Ÿeyler karı?Ÿtırayım??dedim. Hemen k???k bir not aldım. ?Hayata kıymet ve man? veren insanın kendisidir. İnsan, b?t?n noktalarında hi?bir zaman ?mitsizli?Ÿe d??Ÿmemelidir. Hayatta her t?rl? fırsat vardır, her t?rl? m??Ÿkil de vardır. Fakat m??Ÿkil ?ıktı diye d?nyamızı karartmamız gerekmez. M??Ÿkilden de fırsat ?ıkarmasını bilmelidir insan. Ba?Ÿarılı, becerikli insan; fırsatı arayan, onu g?ren ve ondan istifade edendir. Bunun aksi her fırsatta m??Ÿkilat ?ıkaran, korku ve ?Ÿ?pheyle i?Ÿe ba?Ÿlayan, devamlı ?Ÿikayet eden insan tipinden sakınmamalıyız. ?mitsizlik ba?Ÿa beladır, ?Ÿikayet ba?Ÿa beladır. Feryadı bırak, kendine gel ??nk? zaman dar/Zira telafi edecek bunca zarar var. Bizim gen?li?Ÿimizin feryat etme zamanı de?Ÿildir, ?Ÿikayet etmenin zamanı de?Ÿildir. ??nk? ?Ÿikayetlerle bir yere varamayız. Akif de ?yle diyor:
?Feryadı bırak, kendine gel ??nk? zaman dar/Zira telafi edecek bunca zarar var.? ?mitsizlik bizim i?Ÿimiz de?Ÿil. ?Ye?s ?yle bir bataktır ki d??Ÿersen bo?Ÿulursun/?mide sarılıp seyret ne olursun.? ?mitsiz bir millet ya?Ÿayamaz. Kuran-ı kerimde ayet-i kerimede var: Allah?tan ?midini kesenler ancak k?firlerdir, M?sl?manlar de?Ÿillerdir, diye. Buna yakın bir ayet-i kerime var.
?mit bizim en b?y?k kayna?Ÿımızdır. Ne?Ÿe kayna?Ÿımız, gelece?Ÿe iyi bakmamız, gelece?Ÿe dolgun bakmamız ve bakarken de oraya hızla y?r?memiz, onun i?in de zamanı iyi de?Ÿerlendirmemiz gerekiyor. Zaman ?nemli. İbni Sina geldi?Ÿi noktaya ?yle gelmi?Ÿ mesela. Gaz?li geldi?Ÿi noktaya b?yle gelmi?Ÿ. İbni Sina ?ok az uyudu?Ÿunu s?yl?yor kendi otobiyografisinde. Hatta derler ki bazı meseleleri r?yada ??z?yormu?Ÿ, ne kadar do?Ÿru bilmiyorum ama. Ama, kendi anlattı?Ÿına g?re uykularının, r?yayla beraber, o g?nk? meseleyle beraber oldu?Ÿu kesin.?
Bizim medeniyetimizin neresinde duruyor k?t?phaneler hocam?
? ?žimdi bir İslam ?Ÿehrini anlattı?Ÿımız zaman merkezde camii var. K?t?phane bir ?Ÿehrin neresinde?
İnsanlı?Ÿın uygarlık tarihi i?erisinde ?? tane d?n?m noktası var bunlardan birisi yazının icadı, birisi k??Ÿıdın icadı, birisi de matbaanın icadı. K??Ÿıdı Avrupa?ya g?t?ren M?sl?manlar. K??Ÿıt M?sl?manların eline ge?tikten sonra Orta Do?Ÿuda, Orta Asya?da hareket ba?Ÿlıyor, kımıldama ba?Ÿlıyor, y?kselme ba?Ÿlıyor, medeniyet ba?Ÿlıyor, uygarlık ba?Ÿlıyor. K??Ÿıt, Uygurlar?da ve ?in?de ?retiliyor ama k??Ÿıdı en iyi ?Ÿekilde kullanan, onu hayata ge?iren, onu devler dairelerine sokan, onu kitaba sokan ve b?y?k k?t?phaneler kuran M?sl?manlar oluyor. İslam?da kitabın kayna?Ÿı Kuranı kerimdir. Yerle?Ÿim merkezi de camiidir. Belirli sayıda ev bir araya geldi?Ÿi zaman onlara hakim bir yerde, onların orta noktasında k???k bir camii, bir mescit kurulur; onun etrafında yerle?Ÿim birimleri olur. Camiinin i?ine ise bazı m?esseseler yerle?Ÿtirilir. En belirgin m?essese medrese ve k?t?phanedir. 1668 yılına kadar camide, tekkede, derg?hta, hang?hta, bu tip yerlerde kurulmu?Ÿlardır. Nitekim İstanbul?da cami, tekke, derg?hın dı?Ÿında m?stakil olarak K?pr?l? K?t?phanesi, Atıf Efendi, Hacı Selim A?Ÿa, Ragıp Efendi, Murat Molla gibi m?stakil k?t?phaneler kurulmaya ba?Ÿlıyor. Osmanlı?nın son zamanlarında vakıflar bozuluyor, devlet i?Ÿleri bozuluyor, artık devlet ?ok zayıflıyor, ?ok g?? bir duruma d??Ÿ?yor. İ?Ÿlevini g?remiyor bazı k?t?phanelerimiz. Onun i?in 1918 yılında evkaf nezaretinin aldı?Ÿı bir kararla, kendi kitaplarını koruyamayacak durumda olan binaların i?indeki kitapları bir araya toplamaya karar veriyorlar. İlk defa Sultan Selim?deki medreseye getiriyorlar birka? tanesini. Sonra nasıl oluyorsa oradan vazge?iyorlar ve S?leymaniye K?t?phanesi?nde toplamaya karar veriyorlar. Ve S?leymaniye K?t?phanesi?nde peyderpey, yava?Ÿ yava?Ÿ, y?z on d?rt tane k?t?phane toplanmı?Ÿ oluyor.
?žu an ne kadar eser var hocam?
?žu an S?leymaniye?de y?z otuz bin eser var.?
Nasıl okumalı?hocam?
Bir insan hangi ya?Ÿta olursa olsun muhakkak surette okumalı. Mesela ben elime bir ilm?kitap aldım. Baktım ki bu kitap beni sıkıyor, okumak istemiyorum; hemen onu kapataca?Ÿım. Ne alaca?Ÿım elime? Biraz daha hafif bir kitap alaca?Ÿım. Baktım ki bu da sıkıyor, onu da kapataca?Ÿım. Peyami Safa?nın Yalnızız romanını alaca?Ÿım. Baktım o da sıkıyor, o zaman Kemalettin Tu?Ÿcu?ya d?nece?Ÿim. Baktım o da sıkıyor. O zaman Tombiks Teksas?a d?nece?Ÿim. Okumadan olmaz. G?n?n? belirli saatini; ayırabildi?Ÿi kadar, be?Ÿ dakika mı olur, on dakika mı olur, yirmi dakika mı olur; ayırmalıdır. E?Ÿer ayırmamı?Ÿsa o g?n yemek yememi?Ÿ sayılır, ikinci g?n yemek yememi?Ÿ sayılır, ???nc? g?n okumuyorsa yemek yememi?Ÿ sayılır. Bir insanın ruhunu edindi?Ÿi bilgiler; o bilgiler de okumaktan yani kitaptan geliyor; eti, kemi?Ÿi, sa?ı, ili?Ÿi vs. de yedi?Ÿi taamla oluyor. İnsan iki b?l?md?r. Bir g?nl? var, bir zekası var? Yani bir madd? tarafı var bir manev? tarafı var. Onun i?in okumadan olmaz. ?
Siz neler okursunuz hocam? Ba?Ÿucu kitabım dedi?Ÿiniz kitaplar neler?
Muallim Cevdet kitabı. K?lt?r???Ÿrenmek istiyorsanız, Osman Ergin?in Muallim Cevdet isminde kitabı?vardır. İstanbul Belediyesi basımını? yaptı. Sonra; lise, ?niversite bitirmi?Ÿ?de emekli olmak ?zere gelen ve bana, ben bir kitap okumak istiyorum; ne tavsiye ediyorsunuz, diyen ve biraz da entelekt?el olan bir insana Mevlana?nın Mesnev??sini. Ferit Develio?Ÿlu?nun l?gatını yanına koyacak ve Mevlana?nın Mesnevi?sini okuyacak. Mesnev??yi benim dedi?Ÿim bir ?Ÿekilde okursa bir insan -ki ancak iki senede okur- bir akademi bitirmi?Ÿ olur. Yani birinci cildini alacak okuyacak, birinci cildini tekrar okuyacak; altlarını ?izecek, ???nc? defa tekrar okuyacak, altlarını ?izdi?Ÿi yerlerini okuyacak. Ondan sonra o altını ?izdi?Ÿi yerlerden bir fihrist meydana getirecek, sonra ikinci cildine ge?ecek. İki yılda tamamlanır. Bir de İslam? y?nden olursa o zaman Elmalı?nın, sadele?Ÿtirilmemi?Ÿ metni ama. Biz Elmalılı?yı anlamak mecburiyetindeyiz.?
Evet. İn?Ÿallah bu zaman ve okuma konusunda yeni yeti?Ÿen nesillerimiz ?zerlerine d??Ÿen sorumlulu?Ÿu hissederler ve gelecek nesillerimiz zamanı iyi kullanan, iyi okuyan nesiller olur diye du? ediyoruz. ?ok keyifli ve istifadeli bir sohbet oldu. Bize vakit ayırdı?Ÿınız i?in All?h razı olsun hocam, Rabbim emeklerimizi zayi etmesin in?Ÿaallah.
Amin, ben de ?ok te?Ÿekk?r ederim.
MAHMUT BIYIKLI / HABERKULTUR.NET
?
